Obama sau cuộc bầu cử giữa kỳ

Vũ Quang Việt

Kết quả cuộc tranh cử vào hạ viện và thượng viện đã được tiên đoán trước. Việc Obama mất uy tín kéo theo việc mất quyền kiểm soát hạ viện hiện nay là điều dễ hiểu.

Ông ta đã cầm quyền được gần 2 năm, hứa hẹn tạo việc làm nhưng thất nghiệp vẫn ở mức rất cao, 9,6 % so với 10 % trước đây, tức là không có gì thay đổi đáng kể. Số người thất nghiệp hiện nay là 15 triệu, và tháng 10 vừa qua có tạo ra khoảng 150 000 việc làm. Nếu kinh tế chỉ tiến như thế thì nước Mỹ sẽ cần tới 6 năm để giảm thất nghiệp xuống 3 %. Điều này quả thật là u ám.

Đành rằng Obama phải tập trung vào việc cứu nguy nền kinh tế để tránh cho cuộc khủng hoảng vừa qua biến thành một cuộc đại khủng hoảng như năm 1933. Nhưng người ta chỉ cần biết là sau hai năm, thất nghiệp vẫn hoàn thất nghiệp mà trợ cấp thất nghiệp thì đã chấm dứt. Người ta không cần biết đến nguyên nhân đổ vỡ là do chính sách của Clinton và Bush mở cửa cho tư bản tài chính tha hồ thao túng nền kinh tế mà không có một kiềm chế nào. Đối với đa số dân chúng Mỹ, Obama đã là kẻ nói mà không làm được điều mình nói. Thậm chí người ta còn thấy các hành động cứu nguy của Obama dường như chỉ nhằm trợ giúp các đại gia, những người gây ra cuộc khủng hoảng, khỏi phá sản. Còn dân chúng có mất việc, mất nhà cũng bị bỏ mặc. Những hành động này làm dân chúng tức giận. Họ lại tức giận thêm là với tình trạng sống nhờ nhà nước như thế, các đại gia trong một số  ngân hàng và công ty tài chính vẫn phân chia tiền thưởng cho nhau ở mức vài chục triệu và khi kinh tế mới khá lên thì tiền thưởng lên tới vài trăm triệu trong khi nợ nhà nước vẫn chưa trả hết.

Obama, ngoài chính sách lấy tiền nhà nước cứu các đại gia tài chính, còn tập trung đẩy mạnh luật tăng cường thêm số người được bảo hiểm y tế. Với ý đồ tốt và nằm trong lời hứa khi tranh cử, nhưng do phải có đủ phiếu thông qua, bộ luật mới này đã không tìm phương thức giải quyết chi phí ngân sách phải bỏ ra để tài trợ chính sách trên. Điều này làm dân chúng lo sợ cho việc phải đóng thêm thuế trong tương lai. Obama nói rằng chỉ tăng thuế người giầu có mức thu nhập trên $ 250 000 một năm. Nhưng ai cũng biết tăng thuế thu như thế sẽ không đủ vì người người có thu nhập như trên không phải là đại đa số dân chúng. Thuế sẽ phải đổ vào  đầu giai cấp trung lưu.  Để lấy đủ phiếu ở Quốc hội, Obama lại phải thỏa hiệp ; việc này cũng làm phe tả tức giận.

Những lời hứa trong lúc tranh cử bao giờ cũng đẹp, nhưng việc thực hiện được hay không còn tùy thuộc vào sự hợp tác của Quốc hội. Quốc hội Mỹ hiện nay ngày càng trở thành một mớ hổ lốn, chia phe, phá thối lẫn nhau và chờ được “ mua ” phiếu, tức là đòi quyền lợi đặc biệt cho phe nhóm và địa phương họ đại diện khi sử dụng lá phiếu, hơn là hợp tác vì quyền lợi của nước Mỹ.  

Có người Việt Nam quan tâm đến tranh chấp ở Đông Nam Á đặt ra là khi Obama yếu thế như thế liệu Trung Quốc có thể tăng cường các hành động thách thức một Tổng thống yếu thế không ?

Thứ nhất có thể nói việc Tổng thống và Đảng cầm quyền mất quyền kiểm soát cả hai viện không phải là hiếm. Điều này đã xảy ra thời các Tổng thống mạnh như D. Eisenhower, Richard Nixon, và Bill Clinton. Và ngay cả Tổng thống mạnh như R. Reagan cũng chỉ kiểm soát được một viện trong thời gian 6 năm của  2 nhiệm kỳ kéo dài 8 năm. Như thế, không hẳn việc không kiểm soát được hai viện sẽ làm Tổng Thống mất khả năng điều hành chính sách. Ngược lại có những người kiểm soát được cả hai viện như Jimmy Carter thì bị coi là yếu kém, chỉ trụ được một nhiệm kỳ.

Obama hiện nay còn ở thế tốt hơn là Bill Clinton, là Tổng thống mất việc kiểm soát hai viện sau 2 năm ngồi ghế Tổng thống. Bill Clinton được coi là Tổng thống hành xử hiệu quả.

Liên quan đến hoạt động ngoại giao và quân sự, Hiến pháp Mỹ giao đặc quyền hành động cho Tổng thống. Tổng thống có thể trực tiếp ra lệnh thực hiện các hành động chiến trạnh, không cần xin phép Quốc hội trước và chỉ bị đòi hỏi thông qua Quốc hội sau đó nếu đó là tuyên chiến. Các hoạt động ngoại giao hoàn toàn nằm trong tay Tổng thống trừ khi đó là Hiệp định có tính bắt buộc. Cho nên việc mất quyền kiểm soát dù cả ở hai viện cũng không có khả năng bó tay Tổng thống. Đối với Obama, việc mất khả năng hành động đối với những vấn đề đối nội càng cho phép ông ta có thì giờ tập trung vào đối ngoại, vì chính ở đó ông ta có thể lưu lại dấu ấn cuộc đời Tổng thống của mình.   

Và đây chính là việc Tổng thống Reagan đã làm khi ông tuyên chiến với “ đế quốc của cái ác ” (the evil empire) bằng cuộc chạy đua vũ khí chiến tranh cho đến khi Liên Xô bị suy sụp. Tình hình kinh tế trong nước Mỹ trong vài năm đầu dưới triều đại Regan cũng rất khó khăn. Nhưng nhờ sản xuất cho Chiến Tranh Lạnh làm cho Liên Xô kiệt quệ trước, Hoa Kỳ đã phục hồi kinh tế lẫn uy tín trong và ngoài nước. Hiện nay tuy Mỹ vẫn còn kẹt chân tại Trung Đông và Trung Á, và cả hai nơi đều không được sự ủng hộ của đa số quần chúng Mỹ vì hút quá nhiều tiền trong nước ra ngoài, nhưng nếu có một nước lớn nào đó thách đố Mỹ một cách rõ ràng thì quần chúng Mỹ sẽ ủng hộ một chính sách mạnh mẽ và cương quyết của tổng thống họ. Người Mỹ thích có một tổng thống mạnh, không thích những người thông minh và thiếu quả quyết như Tổng thống Carter. Đó là bí quyết của sự thành công của Tổng Thống Reagan và kể cả của Bush trong 6 năm đầu.

VŨ QUANG VIỆT