Lê Dũng Tráng (1947-2025)

- Diễn Đàn — published 21/11/2025 17:05, cập nhật lần cuối 26/11/2025 00:22

Tin buồn

Giáo sư Lê Dũng Tráng (1947- 2025)

Chúng tôi đau đớn báo tin bạn chúng tôi, Giáo sư Lê Dũng Tráng, đã trần ngày 19.11.2025 ở Pau (Pháp), hưởng thọ 78 tuổi.

Tang lễ sẽ diễn ra vào 16g ngày 26.11 tại Nhà hoả táng thành phố Pau, số 2 phố Pierre Brossolette, 64000 Pau

Lễ tưởng niệm người quá cố sẽ được tổ chức

- tại nghĩa trang Père Lachaise, Phòng lớn (La Coupole, crématorium), 71 rue des rondeaux, 75020 Paris

- vào lúc 15g30 ngày 2.12.2025.

Diễn Đàn xin thành thực chia buồn với các bạn Kim Tuyến - Vũ Đỗ Quỳnh và toàn thể tang quyến.

Lê Dũng Tráng là một nhà toán học nổi tiếng thế giới với những công trình xuất sắc về lý thuyết kỳ dị (Singularity Theory) trong lĩnh vực tô-pô hình học. Năm 24 tuổi (1971), anh nhận bằng tiến sĩ quốc gia Pháp dưới sự hướng dẫn của hai giáo sư lừng danh Claude Chevalley (một trong những nhà sáng lập nhóm Bourbaki) và Pierre Deligne (trước khi ông này được giải Fields 1978, và sau này giải Abel 2013), từ đó suốt đời anh đeo đuổi sự nghiệp nghiên cứu và giảng dạy tại nhiều đại học trên thế giới với tư cách giáo sư hay nhà nghiên cứu được mời cộng tác. Tại Pháp, bắt đầu từ ĐH Paris VII, qua Trường Bách Khoa, và sau cùng là ĐH Provence - Marseille cho tới lúc về hưu. Anh được mời sang Mỹ năm 1974, trước khi chiến tranh chấm dứt và sau đó thường xuyên sang làm việc ở ĐH Harvard (với GS Heisuke Hironaka, giải Fields 1970, người hướng dẫn đầu tiên của anh, trước khi ông sang Harvard), Northwestern (với các giáo sư Terence Gaffney và David B. Massey)... Trong 8 năm 2002-2009, anh được cử làm trưởng ban Toán của Trung tâm Vật lý Lý thuyết (ICTP) do nhà vật lý người Pakistan Abdul Salam, giải Nobel 1979, thành lập ở TP Trieste (Ý). Một trong những mục tiêu của Trung tâm là giúp các nhà khoa học tại các nước đang phát triển tiếp xúc với những điều kiện nghiên cứu tiên tiến trên thế giới, thông qua những chương trình tiến sĩ và sau tiến sĩ được trung tâm đồng bảo lãnh và tài trợ với những viện nghiên cứu ở các nước phát triển. Nhiều nhà nghiên cứu trẻ của Việt Nam đã được tới Trieste làm việc trong khuôn khổ các chương trình đó.

Anh là tác giả 169 công trình khoa học, trong đó phải kể các cuốn sách kinh điển về Lý thuyết kỳ dị, và đã đào tạo 20 tiến sĩ (theo Research Gate, The Mathematics Genealogy Project).

Đối với Việt Nam, GS Lê Dũng Tráng được biết tới như người đưa toán học Việt Nam đến với thế giới, hay nói như GS Hà Huy Khoái, nguyên Viện trưởng Viện Toán học Việt Nam, Lê Dũng Tráng là "chiếc cầu nối toán học Việt Nam với thế giới trong những ngày gian khó". Bản thân anh đã về nước nhiều lần từ 1972 để giảng dạy và nhất là tiếp xúc với các đồng nghiệp VN mà anh muốn tìm hiểu, giúp đỡ họ trong hoàn cảnh chiến tranh⁽¹⁾. Nhờ sự vận động của anh, nhiều nhà toán học nổi tiếng như Laurent Schwartz, Grothendieck, Malgrange... cũng đã sang VN giảng dạy ngay trong thời chiến. Anh cũng đã vận động để VN gia nhập Hội Toán học thế giới năm 1974⁽²⁾.

Lê Dũng Tráng là thành viên của Viện Hàn lâm Khoa học các nước đang phát triển (TWAS) từ 1993, và là Tiến sĩ danh dự của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam năm 2004.