Bảo mật dữ liệu quốc gia: Không có chuẩn nào là đủ

Phan Dương Hiệu

Chúng ta sẽ sai lầm nếu cho rằng khi tự làm, nắm được công nghệ lõi, đạt vài ba tiêu chuẩn quốc tế là có thể yên tâm. Và dựa trên cơ sở “yên tâm” đó, có thể cho phép thu thập dữ liệu tuỳ ý với sự tự tin là tất cả đã được bảo vệ an toàn.

Sai lầm lớn là ở chỗ, trong thực tế: không có chuẩn nào là thực sự đảm bảo an toàn tuyệt đối. Ngay cả khi ta nắm công nghệ lõi, làm mọi thứ hoàn hảo thì cũng chỉ tránh được việc cài lén các backdoors. Đó là điều tốt, điều cần làm và phải làm, nhưng không bao giờ là đủ. Lý do là chính bản thân các thuật toán đạt chuẩn đều có thể bị phá từ gốc, và chẳng còn gì là có thể đảm bảo an toàn lâu dài. Đề cao sự yên tâm ảo để làm cơ sở cho thu thập tràn lan dữ liệu thật, đó là lợi bất cập hại.

Thuật toán phá mã, phá chuẩn an toàn chính là backdoor ghê gớm nhất, mà thường thì nó ẩn chứ ta không biết được sự tồn tại của nó. Và chính vì thế mà ta có thể bị lấy mất toàn bộ kho dữ liệu hàng thập kỷ mà không hề hay biết.

Do đó, ở mức độ quốc gia, cách tránh rủi ro duy nhất là : tối thiểu hoá việc thu thập và lưu trữ dữ liệu cho các mục đích thực sự cơ bản; không thu thập dữ liệu tràn lan, không thu thập dữ liệu riêng tư nhạy cảm của toàn dân, không thu thập dữ liệu thời gian thực. Tóm lại, không tự làm mình trở thành miếng mồi ngon cho các tấn công. Muốn có dữ liệu để chạy thuật toán AI? Lưu trữ một cách hệ thống và minh bạch toàn bộ dữ liệu về hoạt động công của nhà nước (đây là dữ liệu khổng lồ, và càng minh bạch càng tốt) chạy thuật toán AI phát hiện thất thoát, từ đó loại bỏ tham nhũng. Nguyên tắc "minh bạch công; bảo mật riêng" là thế.

Chính ngày hôm nay thôi, 31/3/2026, Google công khai nói rõ về cách tiếp cận của việc tìm thấy backdoor hay các lỗ hổng bảo mật: họ sẽ không công bố mà chỉ chứng tỏ sự tồn tại của nó. Điều đó cho thấy là thực tế có rất nhiều tấn công ngầm không được công bố. Đến công ty lớn như Google sẽ còn không công bố đầy đủ thì những tổ chức khác hiển nhiên họ sẽ không công bố mà âm thầm lợi dụng. Ở mức lý thuyết cao nhất là phá mã một cách hiệu quả bằng các thuật toán lượng tử mới! Google sẽ không công bố thuật toán lượng tử nữa với lý do lo ngại kẻ xấu lợi dụng, nhưng họ sẽ chứng tỏ cho công chúng biết rằng họ đã thực sự phá được mã để cảnh báo. Cách chứng minh tôi phá được mà không đưa ra thuật toán phá sẽ thông qua chứng minh zero-knowledge proof, tôi thuyết phục được anh mà không mất đi thông tin gì khác. Tôi dịch tự động đoạn họ viết dưới đây. (Tôi cũng có làm về vấn đề chứng minh sự sở hữu lượng tử thông qua zero-knowledge proof, tức là khả năng chứng minh cho bạn tôi sở hữu sức mạnh lượng tử mà không cần phải trưng cái máy đó ra cho bạn. Các bạn quan tâm có thể đọc bài báo nhỏ của bọn mình ở đây “Zero-Knowledge Proofs of Quantumness”: https://cic.iacr.org/p/1/4/24/pdf )

Bài báo trên của chúng tôi là cùng một số đồng nghiệp ở phòng nghiên cứu quốc gia của Trung Quốc. Khác với các công ty như Google, mọi nghiên cứu và quan điểm của chúng tôi (đại học) luôn là công khai.

Trung Quốc họ cũng đã nhận ra việc thu thập dữ liệu tràn lan là nguy hiểm, và cũng đang có những vấn đề lớn cần giải quyết do việc bị lộ quá nhiều dữ liệu cá nhân, nhưng họ không nói ra thôi, bởi vì họ không muốn cảnh báo các nước khác làm gì. Thậm chí ngược lại, họ rất muốn các nước khác thu thập tràn lan dữ liệu. Để rồi, ai nắm được nhiều dữ liệu chi tiết của nước khác, nơi đó điều khiển được hoạt động của nước bị nắm dữ liệu. Đây là thời đại mà những phát triển ngầm rất khó nhận ra: tấn công ngầm, lỗ hổng ngầm, phá và thu thập dữ liệu ngầm.

Cuối cùng, chỉ có sự tỉnh táo và thực tâm nghĩ về tương lai đất nước mới có thể tránh rơi vào vòng phụ thuộc.

Để tham khảo, xin giới thiệu phần liên quan trong một bài viết của Google (dịch tự động, xem hình chụp bản gốc ở cuối bài)

Cách tiếp cận của chúng tôi đối với việc công bố lỗ hổng bảo mật (toàn bài rất nên đọc: https://research.google/.../safeguarding-cryptocurrency.../)

Việc công bố các lỗ hổng bảo mật là một chủ đề gây nhiều tranh cãi. Một mặt, quan điểm “Không Công Bố” cho rằng việc công khai các lỗ hổng chẳng khác nào cung cấp sổ tay hướng dẫn tấn công cho những kẻ xấu. Mặt khác, phong trào “Công Bố Toàn Bộ” lập luận rằng việc biết đến các lỗ hổng bảo mật giúp công chúng có thể thận trọng và tự bảo vệ mình, đồng thời tạo động lực để các bản sửa lỗi bảo mật được triển khai. Trong lĩnh vực an ninh máy tính, cuộc tranh luận này đã dần hội tụ quanh một số thỏa hiệp, thường được gọi là “Công Bố Có Trách Nhiệm” và “Công Bố Lỗ Hổng Có Điều Phối”. Cả hai đều chủ trương công bố lỗ hổng sau một thời gian embargo, tức là trì hoãn công bố công khai trong một khoảng thời gian để các bản vá bảo mật có thể được triển khai trên các hệ thống bị ảnh hưởng. Các biến thể của Công Bố Có Trách Nhiệm với những thời hạn nghiêm ngặt đã được các tổ chức nghiên cứu bảo mật hàng đầu áp dụng, chẳng hạn như CERT/CC tại Đại học Carnegie Mellon và Project Zero của Google, đồng thời cũng đã được chấp nhận thành tiêu chuẩn quốc tế ISO/IEC 29147:2018.

Việc công bố các lỗ hổng bảo mật trong công nghệ blockchain còn phức tạp hơn nữa bởi vì tiền mã hóa không đơn thuần là những hệ thống xử lý dữ liệu phi tập trung. Giá trị của chúng với tư cách là tài sản số xuất phát cả từ độ an toàn số của mạng lưới lẫn từ niềm tin công chúng vào hệ thống. Trong khi độ an toàn số của chúng có thể bị tấn công bằng các CRQC, thì niềm tin công chúng cũng có thể bị xói mòn bằng các kỹ thuật FUD (gieo rắc sợ hãi, bất định và hoài nghi). Vì vậy, bản thân những ước lượng tài nguyên phi khoa học và không được kiểm chứng về các thuật toán lượng tử có thể phá được ECDLP-256 cũng có thể cấu thành một cuộc tấn công vào hệ thống.

Những cân nhắc này định hướng cho cách chúng tôi công bố một cách thận trọng các ước lượng tài nguyên được cập nhật cho các cuộc tấn công lượng tử nhằm vào công nghệ blockchain dựa trên mật mã đường cong elliptic. Thứ nhất, chúng tôi giảm thiểu khả năng gây FUD trong phần thảo luận của mình bằng cách làm rõ những khía cạnh mà blockchain vẫn miễn nhiễm trước các cuộc tấn công lượng tử, đồng thời nhấn mạnh những tiến bộ đã đạt được hướng tới an ninh blockchain hậu lượng tử. Thứ hai, chúng tôi củng cố các ước lượng tài nguyên của mình mà không chia sẻ các mạch lượng tử nền tảng, bằng cách công bố một cấu trúc mật mã tối tân gọi là “bằng chứng không tiết lộ tri thức” (zero-knowledge proof), cho phép các bên thứ ba kiểm chứng các tuyên bố của chúng tôi mà không buộc chúng tôi phải làm lộ các chi tiết tấn công nhạy cảm.

Chúng tôi hoan nghênh các cuộc thảo luận tiếp theo với các cộng đồng lượng tử, an ninh, tiền mã hóa và chính sách để cùng thống nhất các chuẩn mực công bố có trách nhiệm trong thời gian tới.

Phan Dương Hiệu

Nguồn : Trang FB của GS Phan Dương Hiệu ngày 31/3/2026. Diễn Đàn đăng lại với sự đồng ý của tác giả. Bài này có thể coi như tiếp theo bài Honeypot? mà tác giả đăng một ngày trước để phản hồi bài phỏng vấn ông Nguyễn Trọng Khang - Chủ tịch MK Group  - đăng trên Soha.vn về "Công nghệ bảo mật cấp quân sự" của các chip gắn vào thẻ căn cước công dân của Việt Nam do công ty này sản xuất. Diễn Đàn đã giới thiệu hai bài này trong mục "Thấy trên mạng" ngày 28/3. 
Cập nhật ngày 2/4. Hôm nay trang Tia Sáng cũng đã đăng một bài với tít Bảo mật dữ liệu quốc gia : không có chuẩn nào tuyệt đối an toàn, tổng hợp bài này và bài Honeypot. Đáng chú ý, Tia Sáng cũng đăng kèm một bài về Luật bảo mật dữ liệu mới đây của Trung Quốc, nhan đề Bảo vệ dữ liệu dựa trên an ninh quốc gia: Mô hình thứ ba trong quản lý dữ liệu, xin giới thiệu với bạn đọc Diễn Đàn.