Du lịch nhân đạo

Mạch Nha

Tròm trèm 30 năm trước, các anh chị ở thư viện Diên Hồng, Paris, bảo tôi có rảnh thì lập nhóm dạy tiếng Việt cho những ai muốn học. Thế là mỗi cuối tuần, thay vì đến thư viện chỉ để đọc và mượn sách hoặc tán gẫu với quản thủ thư viện, tôi có thêm niềm vui mới.

Học trò của tôi là một nhóm bạn trẻ người Pháp gốc Việt. Có bạn nói tiếng Việt nhát gừng, có bạn nói tiếng Việt ngon lành nhưng vẫn thòm thèm nên đến lớp.

Thầy dạy những gì, trò học ra sao, đố nhớ. Nếu khảo tôi kể kỷ niệm về họ thì hình ảnh duy nhất tôi giữ được là một buổi chiều tan lớp, rời sân thư viện, chuẩn bị băng qua đường đón xe về nhà, tôi bắt gặp chàng trai ít nói và cô gái hay cười nhất lớp đang hôn nhau. Gương mặt đê mê của chàng chạy tọt vào bộ nhớ của tôi rồi ở lại luôn trỏng (cô gái khi đó quay lưng về phía tôi).

Tròm trèm 30 năm trước, tôi không biết chàng trai ấy chưa bao giờ ngưng mơ ước một thế giới vơi bớt khổ nạn và đã không dừng lại ở mức độ ước mơ. Anh hoạt động ráo riết để tạo nên những làn sóng nhân đạo sinh động.

Tròm trèm 30 năm sau, ngày 26 tháng 11, 2025, tôi nhận được bức điện thư của anh. Thư tràn ngập hình ảnh người dân nghèo ở miền Trung, Việt Nam chôn chân trong biển nước và lời kêu gọi các nhà hảo tâm đóng góp để tạo quỹ cứu trợ cấp kỳ.

Ngày 7 tháng 12, 2025, bức thư thứ nhì được gửi đến, báo tin đã quyên được 28.500 € (Hai mươi tám ngàn năm trăm euros) chỉ sau mười ngày hiệu triệu. Đầu trang thư in logo của 3 cái tên xếp cạnh nhau, gồm Ánh Dương, Thiện Chí và Pari’s Bamboo. Cả ba đều là những tổ chức nhân đạo phi chính phủ (ONG), trong đó, Ánh Dương hoạt động tại Hậu Giang, Thiện Chí ở Bình Thuận và Pari’s Bamboo ở đâu, nghe tên đoán được rồi.

Tròm trèm 30 năm trước, khi chỉ biết đem thành ngữ, tục ngữ ra lu loa, tôi nào hay chàng trai ít nói, có gương mặt ngây dại khi hôn người yêu kia không hề chỉ muốn học tiếng Việt. Sự tìm kiếm một điều gì khác chung quanh thỏi nam châm Việt Nam đã đưa đẩy anh đến những dây dẫn dài dặm hơn.

Tôi viết thư cho anh, ngỏ ý muốn trò chuyện thêm vì thâm tâm tôi vẫn thắc mắc: Sau nửa thế kỷ ly hương (1975-2025), liệu người Việt còn đoái hoài đến quê cha đất tổ, nơi tương phản giàu-nghèo ngày càng trầm kha?

Không những anh hết lòng cung cấp thông tin về Pari’s Bamboo mà còn kể tôi nghe bao điều khác, từ chuyện bản thân chào đời ở Pháp, theo cha mẹ trở về Sài Gòn năm 1974 và bị kẹt lại sau tháng tư, 1975, rồi vượt biên, gặp cướp, chứng kiến những cảnh tượng thảm khốc trên biển, rồi bị công an bắt, ngồi tù, rồi tìm cách thoát khỏi Việt Nam, sang được Pháp và tiếp tục tìm cách ở lại,… đến chuyện bước vào đời sống tuổi trẻ ở Pháp, đến với Tổng hội Sinh viên Việt Nam tại Paris (AGEVP), đảm nhận vai trò chủ tịch (2003-2006)… Từ những niềm vui nỗi buồn thời gian hoạt động ở Tổng hội đến lòng hăng say không dứt kể từ ngày thành lập Pari’s Bamboo (tháng 3, 2018). Chuyện nào cũng khiến tôi muốn đọc. Trò chuyện với anh thật dễ dàng vì anh hồi âm rất nhanh. Thư anh vừa chứa đựng số liệu, hình ảnh, chứng từ, nghiêm túc như một bản báo cáo, vừa chân thành chia sẻ như tâm tình giữa bạn thân với nhau. Trong bài này, tôi chỉ xin nói về chuyện thời sự nhất hiện nay, khi bão lũ vẫn còn để lại nhiều vết thương tại quê nhà.

Hỏi : Anh chị là thành viên của Vietnam Plus do Bernard Kervyn, một người Bỉ thành lập năm 1994, sau trở thành Mékong Plus (2007), một tổ chức nhân đạo phi chính phủ, không ngừng mở rộng vùng hoạt động từ Việt Nam qua Cao Miên từ khi ra đời cho đến hiện nay. Mỗi năm, cấp được 200 chiếc xe đạp và 3.500 phần học bổng cho trẻ em, trong đó có trẻ em khuyết tật, giúp tăng từ 15 đến 20% thu nhập cho 35.000 gia đình nhờ việc cho vay vi tín dụng để họ có thể tự lập kinh tế, xây trường học, tổ chức các lớp dạy nghề, dạy giữ gìn vệ sinh và sức khỏe, v.v. Vì sao anh chị không tiếp tục hỗ trợ Mékong Plus mà lại thành lập Pari’s Bamboo, cũng là một tổ chức nhân đạo có những hoạt động tương tự?

Đáp : Mékong Plus, sau hơn 30 năm hoạt động, quả thực đã mở rộng phạm vi rất nhiều. Nhưng những cảnh đời khốn khó không bao giờ thiếu, nhất là sau đại dịch Covid, cùng thiên tai tăng dần do biến đổi khí hậu, chưa kể những biến động địa lý chính trị, v.v. Bernard ngày càng lớn tuổi, ông cần tìm người giữ lửa. Hơn nữa, cách làm việc của ông dựa trên nguyên tắc cứu nghèo hơn cứu ngặt. Các chương trình dạy nghề, cho vay vi tín dụng của Mékong Plus chỉ được chấp thuận cho những gia đình có business rõ ràng, ví dụ chăn nuôi gia súc, trồng trọt, sản xuất hay buôn bán nhỏ… Khổ nỗi, không phải ai cũng biết lập nghiệp. Nhiều người chỉ có thể lao động kiểu thời vụ hoặc kêu đâu làm đó, rủi không may gặp tai ương, bệnh tật bất ngờ, họ rơi ngay vào nguy khốn. Nhiều gia đình có mức sống không quá 15 ngàn đồng cho một người / một ngày (khoảng 50 xu euro). Mékong Plus không có chương trình giúp đỡ những hoàn cảnh như vậy.

2017, chúng tôi về nước tham gia chuyến du lịch nhân đạo do Mékong Plus cùng hai nhóm cộng sự ONG địa phương là Ánh Dương và Thiện Chí tổ chức. Cùng đi với nhau trên những chiếc xe đạp làm bằng tre do Mékong Plus chế tạo, đến tận nơi, gặp gỡ, trò chuyện với những gia đình đang nhận trợ giúp, niềm tin của chúng tôi trở nên mạnh mẽ hơn khi nhìn thấy chút cưu mang của mình có thể thay đổi nhiều số phận. Thế là về Paris, vợ chồng tôi cùng vài người bạn Pháp quyết định thành lập Pari’s Bamboo để tiếp sức cho cánh tay Mékong Plus vươn dài hơn. Chúng tôi liên lạc vòng gần, gồm gia đình, bạn bè, đồng nghiệp để xin tiền.

Bambou tiếng Pháp là tre, đúng chính tả, cuối chữ phải là b-o-u. Nhưng để nhắc nhớ hình ảnh chiếc xe đạp bằng tre đưa mình đến những nơi cần tình thương, chúng tôi viết trại ra thành B-a-m-b-o-o. Hai chữ O như hai bánh xe mà chúng tôi mong sẽ quay hoài và ngày càng có thể đi xa hơn.

Hỏi : Tính minh bạch là yếu tố hàng đầu trong việc gây quỹ từ thiện. Các nhà hảo tâm cần được biết tiền có thực sự đến tay người nghèo khổ hay không, họ được giúp đỡ ra sao, kết quả sau cùng thế nào. Chương trình hành động của Pari’s Bamboo gồm những gì ? Cụ thể, sau đợt quyên góp vừa rồi, các anh chị sử dụng 28.500 euros ra sao?

Đáp : Hiện số tiền đã tăng lên thành 30.925 euros (3 tuần sau lời kêu gọi của Pari’s Bamboo). Chúng tôi đã chuyển ngay về cho Thiện Chí 17.000 euros để cứu nguy vì họ hoạt động tại Bình Thuận, vùng bị bão lũ hoành hành và gửi 8.000 euros cho Ánh Dương để tiếp tục các chương trình hiện hữu như cho vay vi tín dụng, cấp học bổng cho học sinh, sinh viên, v.v. Đầu 2026, chúng tôi sẽ chuyển nốt phần tiền xin được để duy trì những chương trình vừa nêu.

Để có thể chuyển tiền hợp pháp qua ngân hàng, chúng tôi phải ký hợp đồng tài trợ giữa bên cho (Pari’s Bamboo) và bên nhận (Ánh Dương, Thiện Chí) theo đúng luật.

Các bạn nhóm Thiện Chí trực tiếp đến từng gia đình để tìm hiểu mức độ thiệt hại, khó khăn do bão lũ gây ra, lập danh sách những hộ cần được giúp nhất. Sau đó, xuất tiền. Hoặc giúp sửa chữa nhà cửa, thuyền đánh cá bị hư hỏng nặng, hoặc giúp kiến thức, kỹ thuật và phương tiện để khôi phục vườn thanh long bị thiệt hại (mua phân bón, dạy cách ứng dụng Biochar-mô hình sinh học nhằm cải tạo dinh dưỡng đất, tăng sức chống chịu cho vườn thanh long)…

Hơn 30 gia đình đã nhận tài trợ. Các bạn kiểm soát kỹ lưỡng để bảo đảm vườn tược, nhà cửa, thuyền bè được phục hồi và các nạn nhân bão lũ có thể ổn định sinh kế trở lại. Tất cả các quan sát, kiểm soát, thực hiện đều được báo cáo rõ ràng và đúng hạn định.

Phần các học sinh tiểu học và trung học, chúng tôi đã cấp 228 suất học bổng (700.000 đồng/suất). Thiện Chí hằng năm tạo được từ 800 đến 1.000 suất, giúp nhiều em nhỏ không phải bỏ học giữa chừng vì phải đi bán vé số, mua ve chai... Về cách làm việc, các bạn liên lạc với các trường học để lấy danh sách học sinh nghèo, đến tận nhà xác minh, thấy thích đáng thì lập hồ sơ và sau khi cấp học bổng, các bạn lại tiếp tục theo dõi thông qua nhà trường để bảo đảm các em không bỏ học.

Nhiều lúc, gặp những hoàn cảnh nguy ngập mà quỹ không đủ hoặc chưa chuyển về kịp, các bạn tự bỏ tiền túi ra cứu ứng. Những gia đình được giúp đều được chụp ảnh hoặc quay phim ghi lại lời xác nhận đã nhận quà (quà gì, bao nhiêu) để làm bằng chứng.

Hỏi : Từ khi thành lập, Pari’s Bamboo xin được trung bình bao nhiêu tiền mỗi năm? Số tiền và những hoạt động nhân đạo ấy có đáp ứng được tâm nguyện của anh chưa?

Đáp : Bảy năm qua, trung bình một năm, chúng tôi xin được từ 15 đến 20 ngàn euros. Hiện, chúng tôi có được 45 nhà hảo tâm thường trực. Vừa rồi, quỹ cứu bão vượt ngoài mong đợi, xin được hơn 30 ngàn euros chỉ trong vòng 3 tuần lễ! Thật ra, không phải chỉ có những cơn bão lớn mới gây điêu đứng. Đời sống thường ngày của nhiều người dân, nhất là ở những vùng quê hẻo lánh rất thiếu thốn. Tôi mong tương lai có thể kêu gọi nhiều nhà hảo tâm hơn để có thêm phương tiện nâng đỡ họ.

Hỏi : Ngoài việc gửi thư kêu gọi, có cách nào khác để mong muốn sớm thành?

Đáp : Chúng tôi đang tổ chức chuyến Biking từ đồng bằng sông Cửu Long ra Phan Thiết vào tháng 10/2026. Với tinh thần du lịch nhân đạo và bảo vệ môi trường, chúng tôi sắp xếp để du khách vừa có thể vừa ngắm cảnh (đi bằng xe đạp) vừa tận mắt chứng kiến đời sống người nghèo khổ để qua đó, khơi gợi thêm lòng từ tâm và hảo tâm. Hiện đã có 20 người ghi danh, trong đó có cả thanh niên lẫn người hưu trí.

Vì chàng trai mong muốn lan truyền ngọn lửa nhân ái nhưng lại ngại bước ra ánh sáng, tôi chỉ xin nhắc tên anh một lần duy nhất, tại đây: Philippe Phạm Minh Quang Nguyên. (E-mail liên lạc :  philippe_phamminh@hotmail.com)

Nói về đoạn đường đã đi và sẽ tiếp tục đi với Pari’s Bamboo, Sương - người anh ôm hôn đắm đuối mà tôi bắt gặp tròm trèm 30 năm trước, cũng là người luôn cùng anh đồng hành từ đời sống gia đình đến hoạt động xã hội, nói với tôi: «Tất cả đều nằm ở một chữ : Synchronicité.» Tôi thử tìm tiếng Việt tương đương. Duyên?

Mạch Nha, 

trung tuần tháng 12, 2025

[Hình ảnh minh họa do Thiện Chí và Ánh Dương cung cấp, chụp tháng 11 và 12, 2025]