Giữ lại mong manh

- Phạm Thị Điệp Giang — published 10/07/2026 17:10, cập nhật lần cuối 10/07/2026 17:18

Giữ lại mong manh

Phạm Thị Điệp Giang

Cuối cùng, triển lãm solo đầu tiên của Hoài Phương ở Ý cũng sẽ diễn ra vào tuần tới, sau một thời gian dài chuẩn bị và nhiều thay đổi, để tận mắt thấy khó khăn của nghề nghiệp thế nào.

Cuối năm 2024, trao đổi với Phương về ý tưởng làm một triển lãm cá nhân cho em ấy, thực chất là đề xuất dự án cho môn Nghệ thuật thị giác năm 1 của mình. Với sự hỗ trợ của nghệ sĩ hoạt động xã hội nổi tiếng của Ý - Paolo Cirio và nghệ sĩ, tiến sỹ Beatrice Catanzaro, dự án đi theo hướng nghệ sĩ hoạt động. Đề xuất nhanh chóng nhận được sự quan tâm của GĐ Bảo tàng nghệ thuật hiện đại Bologna. Mình đưa GĐ tới studio của Phương - nói cho sang - cũng chỉ là chính ngôi nhà nơi Phương đang phải chăm sóc mấy đứa con còn nhỏ. Bữa tới, trời ẩm ướt, lạnh, hoạ sĩ dù đã chuẩn bị, vẫn không thoát cảnh… nheo nhóc con thơ. Anh GĐ sau đó đành từ chối, cũng không tiện kể với Phương - vì quả thực, ở Ý, để một triển lãm solo vào được một Bảo tàng công lập lớn, đề xuất của giám tuyển tốt là một chuyện; người ta cần kiếm tra studio, lịch sử nghề nghiệp, khả năng phát triển tương lai của nghệ sĩ, và ti tỉ thứ khác.

Mình vẫn đau đáu muốn làm cái gì đó cho bạn ấy. Chứng kiến những nghệ sĩ hoạt động vất vả, chứng kiến cả các nghệ sĩ giàu ở VN không thể vào được hệ thống ở nước ngoài, ngoài các sự kiện mang tính trao đổi ngoại giao; hoặc nằm trong mạng lưới kết nối của hệ thống giám tuyển đã được ươm mầm từ trước qua cộng đồng nghệ sĩ Việt Kiều ở VN từ hơn 20 năm qua,… dẫn đến cái nhìn về nghệ thuật VN tương đối hạn chế: hoặc nghiêng về phía truyền thống (chủ yếu tranh sơn mài, vẽ cảnh quê hương, HN,…); hoặc thiên về các chủ đề phản tư hậu thuộc địa (sắp đặt, phim,… ) Rất dễ hiểu vì các chủ đề này bán được, phục vụ được cho hệ thống giám tuyển chính lưu đang vận hành trên toàn cầu, mà VN là một điểm nhìn Nam bán cầu đang nổi.

Nếu chỉ được nhìn qua hai lăng kính này, thì nghệ thuật thực sự trong nước đa dạng thế nào, thú vị ra sao,… không phản ánh hay tiếp cận được thế giới bên ngoài. Sơ qua thế để thấy, vào được một hệ thống đã bện chặt cách chơi và người chơi, tỷ lệ gần như 0% với nghệ sĩ hay giám tuyển độc lập, trừ khi có rất nhiều… tiền để chơi nghệ thuật :))

Tới năm 2026, mình đã có một mạng lưới gallery và studio nho nhỏ ở Milan mà mình tham gia và hỗ trợ trong 2 năm qua, đủ để có thể mở rộng cửa hơn với những tiếng nói khác biệt. Nhưng một lần nữa, mình vẫn muốn, nếu có thể, sẽ là một không gian uy tín và một hệ thống có thể “bán” được thực chất tới tay người sưu tập. Mối duyên cuối cùng đã đến với Gallery Room - một phòng tranh thương mại đã 20 năm trong khu vực tập trung các gallery có tiếng của Milan từ mấy thập kỷ qua, khá kén chọn nghệ sĩ, nghệ sĩ mới nhất mình tới xem cũng là một nghệ sĩ trẻ tên tuổi ở Milan.

Cuối cùng thì, solo show đầu tiên của Phương ở Ý sẽ diễn ra vào ngày 16/7 tới ở Milan. “Holding back the ephemeral” (Giữ lại mong manh) - về những thứ tưởng bình thường trong đời sống, lại mang trong nó tính “thiêng” khi nhìn vào, một cuộc đối thoại giữa Sự vô thường của phương Đông với Cái phù du của phương Tây.

Dù chỉ là một chiếc show khiêm tốn, hy vọng nó sẽ giúp Phương có thêm động lực, niềm vui trong nghề nghiệp. Và sẽ nhiều công chúng của Milan, những người sưu tập thực sự, sẽ quan tâm hơn tới điều gì đang diễn ra trong nghệ thuật của Việt Nam!

Anh chị em nào có ở Milan dịp này, xin mời tới chơi với tụi mình!