Những đứa trẻ Sapa

Lãng Nhai Trương Văn Tú

Buổi chiều, đoàn hành trình trở về thị trấn Sapa sau một ngày tham quan đây đó. Cái lạnh bảng lảng phố núi bắt đầu len vào từng ngõ ngách, vừa đủ để người ta kéo sát cổ áo và tự cho mình cái cớ co người bước chậm lại. Chúng tôi rủ nhau ra phố đêm. Sapa rực rỡ, không khác mấy những trung tâm du lịch khác — ánh đèn vàng, quán xá san sát, tiếng nhạc, tiếng cười, và cả những bảng hiệu na ná nhau đến mức nếu nhắm mắt lại chập chờn không chắc mình đang ở đâu.

Phố không lớn, nhưng đủ để mỏi chân sau một ngày leo dốc.

Giữa dòng người, tôi chợt thấy một đứa trẻ khoảng năm, sáu tuổi — nhỏ xíu, lanh lợi, mặc trang phục người Mông — đang nhảy múa. Những động tác có phần vụng về nhưng lại khiến du khách dừng lại, bật cười, rồi… rút điện thoại, chụp hình. Một màn trình diễn ngắn, đủ để đổi lấy vài tờ tiền lẻ.

Chúng tôi cũng đứng lại. Chụp vội một tấm cùng đứa trẻ. Và cũng đưa tiền.

Đứa bé nhận tiền, quay sang đưa cho một người phụ nữ dáng dấp quản lý, rồi lại tiếp tục “biểu diễn”. Chúng tôi bước đi.

Nhưng kìa, ở đầu kia con phố, một cảnh tượng tương tự lại lặp lại. Rồi thêm một đứa nữa. Rồi thêm nữa.

Tôi gãi đầu, “Sao lại vậy?”

Những đứa trẻ giống nhau một cách kỳ lạ; không phải vì khuôn mặt, mà vì cách chúng xuất hiện, nhảy múa, nhận tiền, rồi nhanh chân biến mất như một phần của… dây chuyền sản xuất.

Tôi tách khỏi đoàn, bước sang bên kia đường nơi đầy ắp các cửa hàng lưu niệm, quán cà phê, nhà hàng, quán bar. Một Sapa rất “đúng chuẩn du lịch”. Tôi châm một điếu thuốc.

Khói bay lên, tôi đứng bâng quơ nhìn người qua lại.

Một đứa bé chạy theo một du khách, chìa tay. Không thành công. Nó quay đầu, chạy về phía một người phụ nữ đứng cách đó không xa. Có vẻ hỏi ý kiến. Người phụ nữ không nói gì, chỉ tay về phía một du khách khác. Thằng bé lao đi theo hướng ngón tay.

À! Thì ra là vậy. Người lớn đứng sau. Trẻ con đi trước.

Một mô hình kinh tế “tinh gọn”, tận dụng tối đa tài nguyên sẵn có — sự ngây thơ.

Tôi gọi người phụ nữ đó là “cô”, vì trông cô còn rất trẻ. Có lẽ chưa tới hai mươi. Nhưng ánh mắt thì đã cũ. Đứa nhỏ có thể là con của cô. Bất giác, tôi nhớ đến câu thơ:

“Lấy chồng từ thuở mười ba,

Đến năm mười tám thiếp đà năm con.”

Ngày xưa đọc, thấy xa xôi. Giờ đứng giữa Sapa, bỗng thấy… rất gần.

Người Mông kết hôn sớm. Con cái đông. Cuộc sống nối tiếp cuộc sống, nhanh đến mức tuổi thơ chưa kịp bắt đầu đã phải nhường chỗ cho trách nhiệm. Những đứa trẻ kia đáng lẽ đang ở lớp học, nô đùa với bạn lại phải học một kỹ năng khác: cách để tồn tại dưới ánh nhìn thương hại của người lạ.

Tôi không trách họ. Thật ra, cũng không dễ để trách một người khi họ chỉ đang làm điều duy nhất họ biết để sống. Nhưng tôi thấy tiếc. Tiếc cho những đứa trẻ chưa kịp có một tuổi thơ đúng nghĩa. Tiếc cho một Sapa rất đẹp — nhưng cái đẹp ấy đôi khi được trang trí bằng những mảnh đời không mấy đẹp.

Và rồi, tôi cũng tự hỏi: những người như tôi, những du khách đứng lại chụp hình, đưa tiền, rồi bước đi. Rốt cuộc là đang giúp đỡ… hay đang tiếp tay? Cho cá hay cần câu?

Điếu thuốc cháy gần hết. Tôi dụi xuống.

Phố vẫn đông. Ánh đèn vẫn lung linh. Những quán bar vẫn mở nhạc ồn ào. Những tách cà phê nóng vẫn được bưng ra với nụ cười chuyên nghiệp. Sapa đang bị thương mãi hóa cả hồn lẫn xác.

Còn những đứa trẻ kia, vẫn tiếp tục nhảy múa. Một thành phố du lịch vận hành trơn tru, mỗi người một vai. Chỉ có điều, có những vai diễn… đáng lẽ không nên thuộc về trẻ con.

Đâu rồi phố Sapa xưa mà sự hồn nhiên ngày cũ nếu còn có lẽ chỉ đọng lại trong những bản làng xa xôi. Đâu rồi những phiên Chợ Tình mộc mạc có hay không còn đâu đó ở góc phố Sapa.

Chúng tôi rời phố. Sapa về đêm vẫn đẹp, lấp lánh trong ánh sáng đèn màu hiện đại như một tấm bưu thiếp hoàn hảo. Nhưng tôi biết, phía sau tấm bưu thiếp ấy, có những chi tiết mà người ta thường cố ý làm mờ đi.

Và có lẽ, chính những chi tiết đó mới là thứ ở lại lâu nhất.

Như khói thuốc còn vương nơi cổ họng.

Đắng!

San Jose, tháng 5-2024

Lãng Nhai Trương Văn Tú