Xem bộ phim 2 tập

LA BATAILLE DE GAULLE

Hà Duy

Mặc dầu là phim 2 tập, khá dài (159 phút và 157 phút), La bataille de Gaulle (Trận chiến De Gaulle) đã thu hút đông đảo khán giả Pháp trong mùa hè đỏ lửa này. Tất nhiên phòng chiếu có điều hòa không khí cũng là nơi trú nhiệt của nhiều người, nhưng số lượng khán giả và những lời khen truyền miệng chủ yếu xuất phát từ đề tài và giá trị cuốn phim của đạo diễn Antonin Baudry.

Giá trị đầu tiên là tính trung thực, mô tả con đường gian nan cô độc của thiếu tướng De Gaulle (mà giới tướng lãnh Pháp, đa số ngả theo thống chế Pétain, nhưng cả những người không theo Pétain khấu đầu Hitler cũng coi nhẹ). Không lực lượng, không hậu thuẫn, Charles de Gaulle kêu gọi nhân dân Pháp phản đối đầu hàng, vùng lên chống giặc. Nhưng De Gaulle phải chống trả trước tiên là chính những đồng minh của mình : Anh và Mỹ.

Đặc sắc là cuốn phim mô tả được mối quan hệ tam giác De Gaulle – Churchill – Roosevelt. Roosevelt sau quyết định tham chiến, không coi De Gaulle ra gì (trong tay không có nổi một sư đoàn hoàn chỉnh), sẵn sàng thay thế De Gaulle bằng tướng Giraud (thậm chí đô đốc Darlan). Churchill sáng suốt và xảo quyệt hơn, dùng De Gaulle khi cần thiết, và khi chiều lòng Roosevelt thì xếp xó. Đương đầu với hai đồng minh khổng lồ ấy là De Gaulle, một tổng hợp giữa một nhà ái quốc chân chính (ngày đêm tự đồng hóa mình với “ La France ”) và một chính trị gia bẩm sinh, tỉnh bơ chơi bài poker mà trong tay không có lấy một con chủ bài (tất nhiên có thể kể vỏn vẹn một thiếu tướng Leclerc, và gần cuối, tỉnh trưởng Jean Moulin, người có công thống nhất được các lực lượng kháng chiến nội địa, kể cả Đảng cộng sản Pháp).

Điển hình là công cuộc giải phóng Paris tháng 8.1944 : sau khi đổ bộ lên bờ biển Normandie, tổng tư lệnh Eisenhower thấy khó đánh Paris, quyết định đánh thẳng sang Đức (không những thế, còn chuẩn bị một chính quyền quân quản cai trị nước Pháp). Phải có tất cả sự cương quyết và khôn khéo của De Gaulle, sư đoàn Leclerc mới được tách ra khỏi liên quân đồng minh để tiến về thủ đô tiếp tay với cuộc khởi nghĩa của nhân dân Paris.

Nước Pháp được giải phóng (khỏi quân Đức, và khỏi cả chế độ quân quản mà Hoa Kỳ đã chuẩn bị), nhưng tướng De Gaulle thấy rõ thế yếu của “ nước Pháp tự do ” bên cạnh đồng minh chiến thắng. Tính toán của chính khách De Gaulle là tạo dựng lại đế chế Pháp để có bề thế sánh vai trong « ngũ cường ». Điều đó giải thích chính sách của ông đối với Đông Dương. Mặc dầu tháng 1.1946, De Gaulle từ chức, nhưng chính sách ấy đè nặng lên các chính quyền, tả cũng như hữu, của chế độ « đệ tứ cộng hòa ». Trách nhiệm của De Gaulle trong cuộc chiến tranh Pháp-Việt (1946-54) là không thể chối cãi và hết sức nặng nề. Có lẽ phải đợi đến lá thư gửi chủ tịch Hồ Chí Minh năm 1966, chúng ta mới thấy hàm ý « tự phê » của lão tướng tổng thống. Nhắc lại chuyện này ra khỏi khuôn khổ cuốn phim, nghĩa là ra ngoài đề, nhưng là điều cần thiết, để thấy hạn chế của một nhà đại ái quốc, nhưng não trạng vẫn là não trạng quá khứ, không mảy may ý thức được tinh thần dân tộc đang trỗi dậy trên toàn thế giới thuộc địa khi chiến tranh thế giới II kết thúc.

Trở lại cuốn phim. Nếu bạn thích đề tài lịch sử hoặc/và muốn tránh nóng, xin mời đi xem Trận chiến de Gaulle.

Hà Duy