NỀN DÂN CHỦ MỸ
ĐANG LUNG LAY,
TIA HI VỌNG Ở ĐÂU ?

Trần Đán

Trong bài này tôi sẽ KHÔNG bàn về chính sách ĐỐI NGOẠI của Tổng thống Trump vì, đối với cuộc chiến ở Ucraina và Palestine, người Việt theo dõi khá sát và có những thay đổi tư duy đáng mừng.

Thay vì thế tôi muốn viết về những việc làm ĐỐI NỘI của ông, mà ít người Việt để ý đến hoặc không đủ thông tin. Nhưng chính chúng mới thật sự làm “rỗng ruột” nước Mỹ , tạo nguy cơ các cường quốc thù địch lợi dụng để sắp xếp lại bàn cờ thế giới. Vậy những chính sách sau 6 tháng cầm quyền của ông có lợi hay có hại cho dân Mỹ như thế nào ?

1)  Lạm phát giá cả / Kinh tế

- Sau 6 tháng chính quyền Trump giá thực phẩm và nhà cửa, 2 món chi tiêu cơ bản và cao nhất của người dân thường, đã không giảm lại còn nhích lên. Người trẻ ra trường rất khó khăn tìm được việc.

- Chống lạm phát  là một trong hai lý do hàng đầu cử tri bầu cho ông năm 2024 vì tin (đúng hay sai) ông có thể làm khá hơn Biden. Nhưng hàng hóa mà các công ty Mỹ mua tích trữ với “giá trước thuế quan” đã gần cạn. Các công ty lớn như Walmart, Target, Best Buy chấp nhận bù lỗ, đã đến lúc phải tăng giá. Đa số các công ty nhỏ và vừa đã phải tăng giá. Theo các cuộc thăm dò (xem phần cuối bài này) dân chúng  – đặc biệt nhóm “trung lập” – đã bắt đầu bất tín nhiệm chính sách kinh tế của ông.

- Ba nhà đầu tư thành công nhất đã dóng hồi chuông cảnh tỉnh về nguy cơ suy thoái. Warren Buffet, của quỹ Berkshire Hiatheway, nhà đầu tư thành công nhất trong lịch sử  nước Mỹ, bán stocks giữ tiền mặt 350 tỉ vì không tín nhiệm chính sách kinh tế của Trump. Ray Dalio, chủ tịch quỹ Bridgewaters lên án “Chúng ta đang bước vào suy thoái nhưng trong giới tài chính đang có sự sợ hãi đối thoại lành mạnh vì sợ bị chính quyền trả đũa .” Ken Griffin, đứng đầu hedge fund lớn nhất Citadel, cảnh báo Trump về việc de dọa sự trung lập của Ngân Hàng Trung Ương, cơ quan do Quốc Hội thành lập sau Khủng Hoảng Tài Chính 2008 nhằm điều tiết nền kinh tế mà không theo sự chỉ đạo của tổng thống.

- Nếu chỉ dấu của “suy thoái” là số công việc được tạo ra trong nền kinh tế thì  thống kê do  bà Erika McEntarfer từ Văn Phòng Thống Kê Lao Động, một người với kinh nghiệm 20 năm, công bố mỗi tháng luôn luôn được đón nhận và phân tích một cách thận trọng để biết “sức khỏe của nền kinh tế.” Vừa rồi chỉ số đó tuột từ về +79.000 tháng 7 xuống -22.000 tháng 8 khiến Trump giận dữ cách chức bà! Người Mỹ có câu, “Đừng bắn tôi, tôi chi là người đệm nhạc piano! (không phải là ca sĩ chính)”

- Ông tìm mọi cách đuổi việc Thống Đốc Ngân Hàng Trung Ương (Fed) Jerome Powell nhưng chưa thành công vì Powell do Quốc Hội bầu lên. Trump trách Powell  chưa chịu hạ thấp lãi suất để kích hoạt kinh tế.

2)  Chống tội phạm

- Ông đặc xá cho khoảng 1500 người đã bị kết án bởi nhiều bồi thẩm đoàn về tội tấn công Quốc Hội 6/1/2021. Ông còn trả thù bằng cách cho Bộ Tư Pháp truy tố các công tố viên hoặc luật sư liên quan mặc dù họ chỉ hoàn thành trách nhiệm được giao phó.

- Ông đặt Kash Patel đứng đầu cơ quan FBI. Trước giờ cơ quan này là một cơ quan chống tội phạm trong nước, tuyệt đối không đảng phái. Patel lập tức đuổi việc những nhân viên cấp cao nhiều kinh nghiệm chỉ vì họ từng được giao nhiệm vụ điều tra Trump, và bắt tất cả nhân viên phải chịu xét nghiệm sự trung thành với Trump qua máy dò sự thật. Nên nhớ các nhân viên chính phủ không tuyên thệ trung thành với Tổng thống mà với Hiến pháp. Họ đang kiện lại và ta chờ xem kết quả.

- Sau khi hứa hẹn trong khi tranh cử  sẽ lật mặt bọn “ấu dâm trong đầm lầy Dân chủ” qua hồ sơ Epstein (Epstein từng là một nhà tài chính gốc Do Thái thân cận với các chính trị gia cả Dân Chủ lẫn Cộng Hòa, bị tòa án buộc tội cưỡng ép có tổ chức gái vị thành niên quan hệ  với các chính trị gia, sau đó ông tự sát – hay bị thủ tiêu – trong tù) Bộ Tư Pháp được lệnh Trump giấu nhẹm hồ sơ. Điều này khiến nhóm MAGA (Make America Great Again) cảm thấy bị lừa và lên tiếng phản đối kịch liệt. Hiện nay chính các nạn nhân đang áp lực lên Quốc Hội phải công bố hồ sơ với tên tuổi các vị đã đồng lõa với Epstein. Hay là Trump sợ lộ tên các vị tỉ phú đóng góp tiền cho đảng Cộng Hòa và cả tên ông?

- Viện dẫn thủ đô Washington DC (District of Colombia), mà thị trưởng theo đảng Dân Chủ, là nơi “tội phạm giết người kỷ lục (26/100.000 người)” ông ra lệnh cho Vệ Binh Quốc Gia trấn áp. Sáu bang miền Nam mà thống đốc theo đảng Cộng hòa (Louisiana, Mississipi, Ohio, South Carolina, Tennessee và West Virginia) cũng gửi quân đến tham gia. Nhưng trớ trêu thay, báo chí vạch ra tất cả đều có những thành phố với số tội phạm giết người cao hơn DC (ví dụ Jackson/Mississipi: 77/100.000, Memphis/Tennessee 27/100.000). Tại sao họ không lo làm sạch sân nhà thay vì chạy qua quét nhà hàng xóm ? Với hiệu lực của sắc lệnh chỉ trong vài tháng thì thay đổi được gì ?

3)  Y tế

- Bộ trưởng bộ Dịch vụ Y tế và Dân sinh (HHS), ông RFK Jr , vốn là luật sư môi trường không được đào tạo ngành y, khi nhậm chức đã đuổi việc các chuyên gia kỳ cựu trong Trung Tâm Ngăn Ngừa Dịch Bệnh (CDC)

- Ông ban hành lệnh giới hạn chích ngừa chống covid, thu hồi tiền liên bang hỗ trợ các công ty sản xuất thuốc ngừa theo kỹ thuật mRNA. Để phản bác đại học nổi tiếng John Hopkins đưa ra nhiều bằng chứng cho thấy kỹ thuật mRNA rất hiệu nghiệm và đã cứu sống hàng triệu người trên thế giới.

- Theo sự khuyến cáo của ông, bang Florida bỏ điều kiện chích ngừa tất cả các bệnh truyền nhiễm cho học sinh. Trong khi đó, bệnh sởi, một bệnh tưởng đã bị loại tại Mỹ nhờ vào vaccine, đang ngóc đầu dậy : Năm 2025, hơn 1400 ca bệnh sởi được phát hiện trên nước Mỹ, thường trong các cộng đồng không tin vào vaccine.

- Nghe theo thuyết âm mưu ông truyền bá về thuốc ngừa, ngày 8/6 vừa qua, một người đàn ông đã nã 150 viên đạn vào trung tâm CDC, giết chết một cảnh sát rồi tự tử chết.

- Hàng loạt nhân viên cấp cao đồng loạt từ chức, các hiệp hội y khoa như American Medical Association, American Public Health Association, v.v... cảnh cáo các hành động của ông đe dọa sức khỏe cộng đồng một cách nghiêm trọng trong khi dịch covid đang quay trở lại.

- Hai thượng nghị sĩ đảng Cộng Hòa John Barrasso (Wyoming) và Bill Cassidy (Louisiana), cả hai đều là  bác sĩ, bày tỏ “ mối quan tâm sâu sắc ” về các chính sách về chích ngừa và yêu cầu ông phải dựa “ trên khoa học, không được để chính trị chi phối.”

- May quá, Việt Nam vẫn còn tin vào thuốc chủng.

4)  Năng lượng / Biến đổi khí hậu

- Vừa khi nhậm chức ông rút ra khỏi Hiệp Ước Paris về Khí Hậu, bãi bỏ tất cả các chương trình nhằm giảm thiểu khí thải, cắt tất cả các chương trình hợp tác quốc tế chống biến đổi  khí hậu, hủy các hợp đồng chính phủ - tư nhân cho các công trình năng lượng trị giá hàng tỉ.  

- Bổ nhiệm Scott Pruitt, rồi Andrew Wheeler, hai người liên quan mật thiết với ngành dầu hỏa làm giám đốc Cơ Quan Bảo Vệ Môi Trường (Environmental Protection Agency, EPA). Ví như mang cáo về trông chuồng gà!

- Hai ông đã đóng cửa Văn Phòng Nghiên Cứu và Triển Khai, cơ quan nghiên cứu của EPA, sa thải hàng loạt các khoa học gia. Họ đã hạ giảm các tiêu chuẩn nước sạch, khí thải từ xe hơi, chất thải mercury,v.v... đối với các công ty,  những chất đã từng gây ung thư trong quá khứ.

– Trump điều một nhà quản trị ngành dầu hỏa Chris Wright sang làm bộ trưởng Bộ Năng Lượng. Khi ông ta tuyên bố, “năng lượng mặt trời và gió vô bổ ngày nào trời không nắng”, Elon Musk không bỏ lỡ cơ hội châm chọc sự thiếu hiểu biết, “Thế còn bình điện để làm gì hả bạn?” Vâng Elon Musk, chủ nhân Tesla, kẻ đã sững sờ khi thấy bộ “Dự Luật To Đẹp” của Trump và đồng minh trong Quốc Hội cắt đi các hỗ trợ thuế cho xe điện, một sự phản bội phũ phàng khiến doanh thu Tesla giảm 16%.

- Trong khi biến đổi khí hậu tạo nên những cơn giông bão, lụt lội, các vụ cháy rừng ngày càng dữ dội thì ông cắt ngân khoản dành cho Cơ Quan Liên Bang Quản Lý Thiên Tai (FEMA), đuổi việc 20 % số nhân viên. Hậu quả là thời gian nhận được sự trợ giúp từ chính phủ liên bang trong 2 vụ lụt tại St Louis và Mississipi bị chậm trễ. 200 nhân viên trong số còn lại gửi thư cảnh báo Quốc Hội là không đủ người làm việc, đều bị cho nghỉ việc.

- May quá, Việt Nam vẫn kiên trì trong nỗ lực chống biến đổi khí hậu.

5)  Giáo dục

- Trump nói rõ ý định giải tán Bộ giáo đục. Tạm thời ông bổ nhiệm Linda McMahon, từng điều hành công ty đô vật giải trí World Wrestling Entertainment, làm bộ trưởng. Đô vật giải trí dính gì đến giáo dục ?

- Bãi bỏ trách nhiệm của Bộ GD kiểm tra các trường học không được kỳ thị theo đúng Đạo Luật Dân Quyền 1964

- Cắt tiền liên bang hỗ trợ các chương trình giáo dục cho học sinh / sinh viên nghèo.

- Cấp tiền cho trường tư (thường là do các tổ chức tôn giáo hay bảo thủ) thay vì trường công mà ông cho là quá cởi mở.

- Cắt tiền liên bang dành cho các đại học danh tiếng như Harvard, Colombia,v.v...với cáo buộc “kỳ thị Do thái” (nhưng thực chất thì khác), dừng cấp visa cho các du học sinh, v.v...

6)  Văn hóa, nghệ thuật

- Trump đuổi chủ tịch Hội đồng quản trị đương nhiệm của trung tâm nghệ thuật bậc nhất nước Mỹ Kennedy Center và tự phong mình chức chủ tịch. Cho thôi chức các thành viên Dân Chủ trong hội đồng quản trị, vốn không phân biệt đảng phái.

- Hậu quả : Các văn nghệ sĩ danh tiếng đồng loạt tẩy chay, tiền bán vé giảm 36%. Sắp tới chương trình của đoàn Stuggart Ballet của Đức có thể phải hủy vì số ghế bán được chỉ 20%. Hổ thẹn hơn nữa là các văn nghệ sĩ  được ông tuyên dương hàng năm chỉ thuộc loại vô danh tiểu tốt, còn diễn viên nổi tiếng như Tom Cruise thì từ chối nhận.

-  Ông còn sỉ nhục và ngăn chặn Trường Đào Tạo Sĩ Quan West Point tuyên dương Tom Hanks, diễn viên nhận được nhiều giải nhất (7 Emmy và 2 Oscar) cho các phim Saving Private Ryan và Forest Gun và đã từng cùng nghị sĩ Cộng Hòa Bob Dole tổ chức ghi công của chiến sĩ trong Đệ Nhị Thế Chiến. Ông chỉ trích “ Tom Hanks quá WOKE (tiếng lóng chỉ người có tư tưởng cởi mở) ” hay chỉ vì chương trình Apprentice của ông không bao giờ nhận được giải ?

7) Thuế má / Ngân sách

- Một cách âm thầm Trump ra lệnh cho Nha Thuế Vụ (IRS) dừng điều tra các thủ đoạn né thuế (tax shelters) tinh vi của người giàu và của các công ty lớn, làm thất thoát ngân sách quốc gia cả nghìn tỉ . Ông đòi đuổi việc 90.000 nhân viên thuế vụ. Không lạ gì mà trong buổi tiệc vừa qua chiêu đãi các xếp lớn Apple, Facebook, Google, Microsoft, họ không ngớt ca tụng tài “lãnh đạo” của Trump.

- Để bù đắp ngân sách ông muốn đánh vào túi tiền của ... dân. Bằng cách gì ? Bằng thuế quan ! Dù thuế quan là do các công ty trả khi nhập hàng (không phải bên bán hàng nước ngoài), nhưng khi các công ty tăng giá hàng thì chính người tiêu thụ Mỹ phải trả. Thế là có phải ông là một Robin Hood Ngược, móc túi người nghèo – trong đó có cả dân MAGA – cho người giàu?

Còn vô số các hành động của ông làm suy yếu nội lực của nước Mỹ và gây chia rẽ sâu sắc.

Vậy tôi có thể kết luận gì ? Nhìn chung nền dân chủ Mỹ thật sự đang lung lay tận gốc.

Hành pháp nằm trong tay Trump với những tay chân “hồng hơn chuyên”, biết tuân lệnh hơn có kiến thức nghề nghiệp.

Lập pháp (do đảng Cộng Hòa nắm cả 2 viện) hoàn toàn qui phục ông vì sợ bị “xử” bằng tiền hoặc  phiếu (chưa kể bằng đe dọa vũ lực). Ngay cả cựu Phát ngôn Thượng Viện (Speaker) Mitch McConnell đầy quyền lực cũng im thin thít, dù từng quy trách nhiệm cho Trump đã cổ súy cho cuộc bạo loạn 6/1/2021.

Tư pháp là thành trì cuối cùng của nền dân chủ Mỹ cũng đang lung lay. Không vì các vị thẩm phán nhiều tầng cấp, từ tiểu bang đến liên bang, thiếu trung thực và lòng can đảm để xử theo Hiến pháp. Họ đã phán quyết nhiều sắc lệnh của ông “trái Hiến pháp”. Nhưng khi lên đến Tối Cao Pháp Viện Liên Bang (TCPVLB), là tòa án cao nhất, Trump gần như luôn luôn được cho thắng. Điều này đã xảy đến do một sự may mắn của Trump. Trong nhiệm kỳ trước, do 3 thẩm phán tại vị chết hoặc về hưu nên ông đã được quyền chỉ định 3 người thay thế. Ba người đó, Neil Gorsuch, Brett Kavanaugh và Amy Barrett, đã giúp đẩy cán cân ý thức hệ từ trung dung sang bảo thủ.

Một thủ pháp ít ai biết đến nhưng được TCPVLB đưa ra dùng lần này được gọi là “phán quyết khẩn.” Thông thường một kiến nghị được đưa ra cứu xét bởi cả 9 vị Thẩm Phán Tối Cao một cách công khai. Hai bên luật sư sẽ tranh luận, các vị Thẩm Phán Tối Cao sẽ tra hỏi, cân nhắc. Cuối cùng phán quyết sẽ được đưa ra công khai, với những luận điểm cực kỳ chi tiết và dựa trên luật hiện hành. Tuy nhiên có một “hố đen” trong luật pháp Mỹ. Trong trường hợp một kiến nghi được xem là “khẩn”, mà đa số các kiến nghị của Trump đều được nạp dưới dạng “khẩn”, thì chỉ cần một Thẩm Phán phán quyết mà không cần ghi xuống bất cứ luận điểm nào. Không ai, kể cả các Thẩm Phán còn lại, được thông báo lý do! Ví dụ họ cho phép Trump tống xuất một phạm nhân nhập cư trái  phép về một nước không phải quê hương người đó, không thân nhân, không tiếng biết nói: ai hiểu được lý lẽ?

À quên, còn về “Quyền lực thứ tư” mà truyền thông, báo chí được gọi, ta cũng thấy có dấu hiệu bị khuynh loát. Một công ty truyền thông lớn như Paramount, đã chịu trả cho Trump 16 triệu để khỏi bị kiện về tội thiên vị, là một sự đầu hàng thay vì  kiên quyết bảo vệ quyền tự do phát biểu theo Hiến pháp. PBS (Public Broadcasting Service) được sự tài trợ của Quốc Hội  thay vì tư nhân để tránh áp lực tài chính, bị cắt tiền liên bang nên phải sa thải nhân viên vì tội “nói xấu Trump.” Ta  còn nhớ chính PBS làm phim truyền hình về Cuộc Chiến Việt Nam khá trung thực. 

Cả 3 chân của nền dân chủ Mỹ đã nằm trong tay Trump. Hoan hô ông ta, nhưng lo ngại cho dân Mỹ !

ảnh Trần Đán

Tia hi vọng còn lại là ở sự sáng suốt của cử tri, đặc biệt là nhóm cử tri tự nhận diện như “trung lập” (independent). Nếu bầu cử xảy ra không dùng “trò bẩn” thì nhóm này có thể làm nghiêng cán cân giữa  nhóm “cuồng Trump” (MAGA) và  nhóm “chống Trump”. Tuy vậy, đối với nhóm MAGA, như bài này nêu ra, liệu họ có nhận ra những chính sách về đối nội của Trump, đặc biệt về lạm phát, việc làm, chích ngừa, môi trường và khí hậu sẽ gây nguy hại cho họ và con cháu họ như thế nào không, có mang lại lợi ích thiết thực cho họ hay là  chỉ cho đám tỉ phú? Tôi mong họ sẽ cân nhắc kỹ hơn lần bầu cử sau.

Các cuộc thăm dò gần đây hé lộ thái độ của người Mỹ hiện nay đối với các chính sách của chính phủ Trump. Ngoại trừ câu hỏi chung là tán thành hay không tán thành việc làm của Trump, còn thì mỗi hãng thăm dò hỏi những câu hỏi chi tiết khác nhau. Tôi ghi lại các thống kê đáng nhớ.

P-NORC  - 45% tán thành, 53% chống

                Chống tội phạm : 53% tán thành, 45% chống

               Kinh tế & di dân : 44% tán thành

Reuters – 40% tán thành, 54% chống

               Kinh tế : 37% tán thành, 55% chống

               Di dân : 43% tán thành, 51% chống

Gallup – 40% tán thành, 56% chống

The Economist – 40% tán thành, 56% chống

NBC –   43% tán thành, 57% chống

             Kinh tế : 39% tán thành

             Di dân : 47% tán thành

             Thuốc chích ngừa : 78% tán thành sử dụng

    Cùng cuộc thăm dò cho thấy các mối quan tâm hàng đầu của cử tri :

Kinh tế : 25%

Mất dân chủ :24%

Y tế : 17%

Tội phạm : 12%

Di dân : 9%

Khí hậu : 4%

Đặc biệt Gallup thăm dò nhóm Trung lập cho thấy hiện nay 29% tán thành (xuống từ 48% tháng giêng khi Trump nhậm chức). Trong kỳ bầu cử 2024, bao nhiêu % của cử tri đoàn thuộc nhóm trung lập? Theo Gallup 43%. Nhưng không phải tất cả đều đi bầu. Dành được lá phiếu của họ trong kỳ bầu cử tới là then chốt.

Theo tôi cả hai đảng đều mắc phải những sai lầm nghiêm trọng. Đảng Dân Chủ vì đã quá “nhân văn” nên đã cho phép dân nhập cư một cách hỗn loạn. Đảng Cộng Hòa đã biến khuyết điểm đó thành vũ khí vô cùng lợi hại để lôi kéo tầng lớp lao động e sợ người nhập cư dành việc, dành trợ cấp chính phủ. Trong khi đó đảng Cộng hòa vẫn theo đuổi mục tiêu làm giàu cho tầng lớp cực giàu.

Trump sẽ nhận được sự tán thành về các hàng động quyết liệt chống các tổ chức buôn thuốc phiện thế giới, kể cả việc sử dụng quân đội. Tôi đã từng hỏi chuyện một ông chủ công ty xây dựng từ tỉnh nhỏ, “Sao ông không tìm thêm người trẻ để giao công việc” thì được đáp, “Bọn trẻ ngày nay ở tỉnh nhỏ đã chìm trong nghiện ngập, nhất là fentanyl (từ Trung Quốc nhập qua đường giây Mễ và Canada.)” Ngày nào mà đảng Dân Chủ không nhận ra đâu là mối lo cấp bách nhất của đaị đa số dân chúng thì sẽ vẫn bị xem là đảng của “tinh hoa thành thị”. Ngày đó họ sẽ còn bị cô lập. 

Từ đây đến ngày bầu cử (Nov 2026 cho Quốc Hội, Nov 2028 cho Tổng thống) nếu quan tâm của cử tri vẫn tập trung vào vấn đề chống nhập lậu/chống tội phạm thì đảng Cộng Hòa sẽ thắng. Nhưng nếu nó chuyển sang chống lạm phát/chống thất nghiệp thì đảng Dân Chủ sẽ có cơ hội. Còn nếu cả hai vấn đề vẫn còn nóng bỏng, chưa giải quyết ổn thỏa thì đảng Cộng Hòa (có Trump hay không) sẽ thua. Ta nên nhớ trí nhớ cử tri Mỹ thật ngắn.

 9/9/2025

Trần Đán