RẠN NỨT TRONG PHONG TRÀO MAGA

Trần Đán

Các nhà xã hội học và chính trị học tại đại học Cambridge, Anh quốc, dựa trên các cuộc khảo sát lâu dài các thành viên MAGA, và dựa trên lời tuyên bố và hành vi của các lãnh tụ MAGA – trong đó nổi bật nhất là Tổng thống Donald Trump – đã đưa ra kết luận : Trong bối cảnh những thay đổi sâu sắc về kinh tế, văn hóa, chính trị ở Mỹ, MAGA là sự nổi dậy của một tầng lớp xã hội nhận thức họ bị mất dần “địa vị xã hội” (social status) và muốn giành lại thời kỳ vàng son. Tôi gọi đó là triệu chứng “Hi vọng Da trắng Cuối cùng” (The Last White Hope).

Từ địa vị nam giới nắm giữ kinh tế gia đình đến sự “mất quyền” vào tay phụ nữ ngày càng leo thang trong xã hội, từ địa vị tầng lớp da trắng làm chủ tầng lớp nhân viên lao động da màu nay phải tùng phục xếp người da màu, từ địa vị một chỉ huy trưởng quyền uy trong quân đội đến việc tuân lệnh các chỉ huy phụ nữ hay da màu, từ phổ biến một tôn giáo độc tôn đến phải “sống chung” với nhiều
tôn giáo xa lạ – và được xem là “thấp kém” hơn – từ hưởng thụ địa vị nam giới độc tôn đến sự thách thức của các giới tính khác, MAGA là một phản ứng muốn “xóa bỏ” những “tiến bộ” không ngừng trong xã hội Mỹ – tôi không thích dùng từ “một phong trào phản động” được một số học giả dùng. 

Nhìn chung, MAGA hô hào quay về với mô hình xã hội Mỹ nơi đó các giá trị cốt lõi của người da trắng – đi kèm với quyền lực – phải được tái lập. Không lạ gì mà nhóm cử tri ủng hộ Trump đông nhất là đàn ông da trắng.

Cái gọi là “tầng lớp xã hội” đó không đơn giản được phân chia theo giàu nghèo, chủng tộc, tôn giáo, giới tính mà pha trộn lẫn nhau nên các lý thuyết chính trị học cổ điển không giải thích được một cách tinh gọn.

Một thành viên MAGA có thể là một công nhân mất việc trong cuộc toàn cầu hóa kinh tế, nhưng cũng có thể là một nhà đại tư bản như Elon Musk (Tesla), Peter Thiel (Palantir), Jeff Bezos (Amazon), Mark Zuckerberg (Facebook), là một thành viên của nhóm da trắng thượng đẳng (white suppremacist) Proud Boys nhưng cũng có thể thuộc nhóm Blacks for Trump, Latinos for Trumps hay …”Vietnamese for Trump”, là một giám mục Công giáo chống lại phá thai nhưng cũng có thể là một mục sư Tin lành muốn một nước Mỹ tuyệt đối tuân thủ đạo lý trong KinhThánh Thiên Chúa Giáo, là một nhà lập pháp muốn bảo vệ quyền mưu cầu hạnh phúc trừ quyền mưu cầu hạnh phúc của các cặp đồng tính. Ta nên nhớ MAGA là một phong trào quy tụ những người cùng tư tưởng, chứ không phải một đảng phái với thành viên chính thức.

Nhưng các nhà đại tư bản da trắng như Trump hay Musk đã mất địa vị, mất quyền đâu? Đây là điểm tạo nên huyền thoại. Theo MAGA một vị cứu tinh xuất thân từ chính “giới tinh hoa” do nhận thức được nguy cơ về sự “trượt dốc quyền lực” của chủng tộc da trắng, sẽ đứng lên dẫn dắt MAGA đến vùng “đất hứa”. Người nắm được thời cơ đó chính là nhà tỉ phú Donald Trump.

Bầu cử 2024: đảng Dân Chủ dưới sự lãnh đạo của Joe Biden, và Kamala Harris kế thừa, bị đại bại. Tại các “tiểu bang chiến trường” (battleground states), những nhóm cử tri từng ủng hộ đảng Dân Chủ đã quay lưng với họ hàng loạt. Một bộ phận không nhỏ của giới công nhân thuộc các công đoàn, giới trẻ, phụ nữ, thậm chí dân da màu từng là trụ cột của đảng Dân Chủ, quay sang bỏ phiếu cho Trump, hay từ chối không đi bầu. 

Bốn điều họ thất vọng về Biden là: 

1) giá cả cao, 

2) tình trạng nhập cư hỗn loạn, 

3) để xảy ra vụ diệt chủng dân Palestine, 

4) để cuộc chiến Ukraine-Nga kéo dài.

Họ tin vào lời hứa của vị “cứu tinh” rằng ông ta sẽ nhanh chóng giải quyết cả 4 vấn đề, có vụ ”chỉ trong vòng 24 tiếng đồng hồ, ” rằng ông ta mang sứ mệnh từ đấng Tối Cao, rằng ông sẽ đáp ứng lòng tin của những người “thật sự yêu nước” để vực dậy nước Mỹ và Làm cho Nó Vĩ đại Trở lại. Make America Great Again.

Thế thì sau một năm cầm quyền, vị cứu tinh đã làm được gì? Dân MAGA đã đến đất hứa chưa? Theo tôi, những thay đổi cực đoan của ông đã tạo ra sự rạn nứt sâu sắc trong hàng ngũ MAGA.

Dù lòng tin có mù quáng đến đâu nhưng khi việc làm của lãnh tụ không đi đôi với lời hứa, thì có ngày sự tỉnh ngộ cũng sẽ đến. Và như đã nói trên, sau một năm cầm quyền, dân MAGA vẫn không thấy được tôn trọng hơn, không thấy địa vị của họ được củng cố, không thấy đời sống của họ sung túc hơn. Và họ bắt đầu đặt nghi vấn.

Sự nổi loạn đau đớn nhất đến từ Marjorie Taylor Greene, nữ dân biểu bang Georgia. Một đệ tử trung thành của Trump từ những ngày đầu, cô đã quay lưng với Trump, chỉ trích ông ta đã phản bội lý tưởng MAGA, đã không tập trung giải quyết các vấn đề dân sinh, giá cả trong nước mà lún sâu vào các rối ren quốc tế như Ukraine, Venezuela, Greenland and Iran – trái với lời hứa bỏ mặc thế giới để tập trung vào xây dựng nước Mỹ. Cô đã từ chức dân biểu trước cuộc bầu cử giữa kỳ, tạo cơ hội cho đảng Dân Chủ giành ghế.

Điều ghê tởm nhất làm cô ấy tỉnh ngộ là hồ sơ Epstein. Trước đây, trong thời gian Trump tranh cử lần đầu, cô là người truyền bá thuyết âm mưu QAnon, tố cáo giới “tinh hoa”, ám chỉ đảng Dân Chủ, phạm tội ấu dâm và buôn người. Giờ đây, với hàng chục chứng nhân nữ tố cáo Trump dính đến, hay ít nhất dung dưỡng, tội ác của Epstein, Greene cảm thấy bức xúc. Không rõ cô bức xúc vì lương tâm hay vì lý do chính trị. Nhưng với sự đốc thúc của Greene, toàn bộ đảng viên đảng Cộng Hoà trong Hạ Viện đã bỏ phiếu buộc Bộ Tư Pháp dưới quyền của tay chân thân tín của Trump, Pam Bondi, phải công bố toàn bộ hồ sơ Epstein. Lúc đầu Trump tuyên bố hùng hồn rằng hồ sơ Epstein là một sự “bày đặt” (hoax) của phe Dân Chủ, nhưng trước sức ép của các thế lực truyền thông (influencer) MAGA ông đã phải nhượng bộ. Dù vậy, cho đến nay bộ Tư Pháp vẫn viện đủ cớ để công bố chỉ 3 triệu trên gần 6 triệu trang tài liệu, với chằng chịt dấu bôi xóa. Có thành viên đảng Dân Chủ nào nằm trong tập tài liệu? Có. Nhưng oái ăm nhất là sự có mặt của “trùm” cố vấn MAGA, Steve Bannon, và biết bao nhiêu nhà tài phiệt ủng hộ Trump.

Rạn nứt thứ hai nằm trong vấn đề thực thi chính sách di trú. Theo các cuộc thăm dò, mặc dù đa số dân Mỹ ủng hộ các biện pháp chống tình trạng nhập cư hỗn loạn, họ nhận thấy việc thực thi đã “đi quá đà.” Hàng ngày cảnh đặc vụ Cơ quan Thực thi Luật Di trú và Hải quan (ICE) và Tuần tra Biên giới (Border Patrol) trùm kín mặt, không mang thẻ nhận diện, trang bị vũ khí đầy mình, và bắt người không trát toà – phạm pháp hay không thì hạ hồi phân giải sau khi đã bị đưa về những trại tập trung, hoặc bị trục xuất sang những nước không phải là quê hương – đã khiến dân chúng bất bình. Sau vụ ICE và BP bắn chết hai công dân Mỹ da trắng tại Minneapolis, nhà truyền thông MAGA có thế lực Joe Rogan đã phải thốt lên, “không lẽ ta lại hành xử như Gestapo (mật vụ Đức Quốc Xã)?”. Làn sóng phản đối đã khiến Trump phải vội vã ra lệnh triệt thoái khỏi Minneapolis, nhưng ông không chịu đuổi việc người chịu trách nhiệm, bộ trưởng bộ Nội an Kristi Noem.

Rạn nứt thứ ba xảy ra khá bất ngờ khi một bộ phận MAGA, mà Hiệp hội Vũ khí Quốc gia (National Rifle Association) là đại diện lên tiếng phản đối lời tố cáo của chính quyền rằng họ có quyền giết Alex Pretti, một công dân Mỹ da trắng, vì anh ta mang súng trong người. Video do dân chúng quay cho thấy, trái với lời tố cáo của bộ trưởng Bộ Nội an Kristi Noem, không lúc nào Pretti đã đe dọa tính mạng của đặc vụ ICE. Với MAGA quyền thứ 2 trong Tuyên ngôn Nhân quyền Mỹ, tức quyền công dân được sở hữu súng, là một quyền bất khả xâm phạm đã từng khiến họ bỏ phiếu cho Trump.

Rạn nứt thứ tư nằm trong phạm vi kinh tế. Những chính sách kinh tế, tài chính nằm trong Bộ Luật Khổng lồ và Tuyệt đẹp (Big Beautiful Bill) do đảng Cộng Hoà thông qua, lợi nhiều cho người giàu nhưng chẳng lợi gì cho người nghèo. Nó giảm thuế cá nhân cho những gia đình có thu nhập hơn $127.000 hàng năm. Nó giảm thuế cho các công ty từ cao nhất 35% xuống thành 21%, mặc dù đã qua nạn dịch Covid. Để bù cho thâm thụt ngân sách, bộ luật BBB đã cắt khoản chi tiêu dành cho giáo dục, y tế, hỗ trợ thực phẩm cho dân nghèo. Bao nhiêu trong đó là dân MAGA? Cộng vào đó chiến dịch DOGE do Elon Musk chủ trì đã viện lý do “làm guồng máy hành chính hiệu quả hơn” để sa thải hơn 300.000 nhân viên liên bang. Bao nhiêu trong số họ là dân MAGA?

Đồng thời hàng rào thuế quan mà Trump dựng lên với luận điểm bảo vệ việc làm cho công nhân, nông dân Mỹ đã gây ra tác dụng ngược. Trái với lời giải thích cực kỳ phản kinh tế của Trump, báo cáo của Cục Dự trữ Liên bang New York đã chỉ ra thuế nhập khẩu không do các nhà sản xuất nước ngoài đóng mà do các công ty nhập khẩu nhỏ và vừa của Mỹ đóng. Các công ty nhập khẩu này chuyển thuế sang người tiêu dùng bằng cách tăng giá thành phẩm, khiến vật giá tăng. Nhiều nông dân Mỹ cũng bị phá sản khi khách hàng đậu nành và bắp lớn nhất của họ, Trung Quốc, trả đũa bằng cách mua của nước khác.

Rạn nứt thứ năm thuộc phạm vi y tế. Đảng Cộng Hoà tại Quốc Hội đã bãi bỏ trợ cấp chính phủ trong chương trình Obamacare khiến 3-4 triệu người có thu nhập thấp không mua nổi bảo hiểm y tế. Cả đảng Cộng Hoà lẫn Trump đều bất lực không đưa ra một chương trình hỗ trợ nào khác tốt hơn sau nhiều hứa hẹn. Trong đó bao nhiêu là dân MAGA bị ảnh hưởng? Đồng thời, phong trào MAHA (Make Americans Healthy Again) vừa chỉ trích dữ dội Trump thông qua bộ trưởng Bộ Y tế Robert Kennedy Jr vì họ đốc thúc việc sản xuất chất glyphosate, một chất diệt cỏ đã được chứng minh gây ung thư. Trump cũng ngừng hỗ trợ xe điện, điện gió, chủ trương tăng cường đào dầu, và chấm dứt lệnh bắt buộc ngành điện than giới hạn thải chất mercury gây ung thư vào môi trường. Bao nhiêu dân MAGA sẽ bị đầu độc vì thực phẩm, chết vì ô nhiễm?

Rạn nứt thứ sáu thuộc ngành tư pháp. Tôi không muốn gán cho các thẩm phán được Trump hay các tổng thống Cộng hoà trước đó bổ nhiệm vào Tối cao Pháp viện  (TCPV) là thân thiện với chủ thuyết MAGA, nhưng từ trước đến nay họ đã đưa ra những phán quyết đồng loạt thiên vị tổng thống. Nghiêm trọng nhất cho nền dân chủ là phán quyết cho rằng một vị tổng thống không thể bị buộc tội vì bất cứ lý do gì khi còn tại vị. Phán quyết đó đã bắt dừng tất cả các cuộc điều tra về tội phạm của Trump khi ông ta tìm đủ mọi cách để ngăn chặn việc Joe Biden thắng cử, kể cả khuyến khích cuộc bạo loạn 6/1/2021. Thế nhưng, ngày 20/2/2026 vừa qua, TCPV đã làm một điều gây chấn kinh ngạc. Với tỉ số 6-3, họ bác bỏ toàn bộ các thuế quan đối ứng của Trump, cho đó là đặc quyền của Quốc hội. Báo chí Mỹ đồng loạt ca ngợi sự “dũng cảm” của Tối cao Pháp viện đã cuối cùng dám đứng lên bênh vực hiến pháp.

Lo ngại đảng Cộng Hoà sẽ trở thành thiểu số tại Quốc hội trong kỳ bầu cử sắp đến, Trump không từ bỏ bất cứ thủ đoạn nào để lũng đoạn quy trình bầu cử. Một trong những cách đó là gây áp lực, nếu không muốn gọi là răn đe, lãnh đạo các bang do đảng Cộng hoà nắm phải “tái phân định địa hạt bầu cử” (redistricting). Texas là bang lớn đầu tiên đã thực thi lệnh của Trump, dành cho đảng Cộng Hoà 5 ghế. Lập tức bang California đối phó lại, dành 5 ghế cho đảng Dân Chủ. Không từ bỏ tham vọng, Trump tạo sức ép lên các bang Cộng Hoà Missouri, Ohio, North Carolina, kéo theo những đòn phản pháo từ các bang Dân Chủ. Nhưng rạn nứt trong đảng Cộng Hoà lần đầu xuất hiện khi tại bang Indiana, Thượng viện Tiểu bang với đa số Cộng Hoà đã bỏ phiếu 31-19 từ chối phục tùng. Thượng nghị sĩ 76 tuổi Jean Leising, sau 3 lần bầu cho Trump, kể lại: “Khi nghe cháu nội tôi thuật lại rằng tổng thống bêu xấu chúng tôi trên truyền thông, tôi đã rất tức giận…Muốn người ta thay đổi chính kiến, hành vi dọa dẫm không bao giờ có hiệu quả.”

Các cuộc thăm dò tuy chưa phản ảnh đầy đủ sự rạn nứt trong phong trào MAGA, nhưng cũng đủ làm các chiến lược gia đảng Cộng Hoà hốt hoảng. Họ yêu cầu Trump thay đổi thông điệp, nói nhiều hơn về các chủ đề dân sinh, nhưng vô vọng. Ông vẫn một mực cho rằng vật giá cao và người dân mất khả năng mua nhu yếu phẩm (affordability) là lời đồn thổi của phe Dân Chủ chứ không có thật. Thế nhưng, người dân, trong đó có nhiều dân MAGA, biết rõ giá thực phẩm, điện nước, tiền nhà không ngừng dâng cao. Họ không dễ bị phỉnh gạt. Các cố vấn của Trump lo ngại ông đang lập lại lầm lỗi tai hại của Joe Biden, không tỏ vẻ cảm thông với mối quan tâm hằng ngày của đại đa số cử tri. Tệ hại nhất, cuộc thăm dò mới nhất của tổ chức bảo thủ Rasmussen tiết lộ lần đầu tiên 48% dân Mỹ đánh giá Biden là một tổng thống khá hơn Trump (40%).

Trong  các nhóm cử tri trong liên minh (coalition) bầu cho Trump đều có sự thoái trào: dân thôn quê, công nhân thuộc công đoàn, người lớn tuổi, người có học vị thấp, thanh niên, kể cả nhóm gốc La-tin. Trong các cuộc bầu cử bất thường giữa năm 2025 tại New York, New Jersey, Virginia, Texas, Florida, ở những địa hạt mà Trump từng thắng đối thủ hơn 10%, lần này cử tri đã bầu cho ứng viên đảng Dân Chủ với tỉ số vượt trội hơn 10%. Nhưng nguy nhất là ngay cả trong nhóm cử tri từng kiên định ủng hộ các chính sách của Trump, nhóm Truyền Giáo Da Trắng (White Evangelicals), nhóm muốn đưa nước Mỹ quay về những giá trị trong Kinh Thánh Thiên Chúa Giáo, đang có sự xói mòn: theo cuộc thăm dò của Trung Tâm Nghiên Cứu Pew, tỉ số ủng hộ sau một năm cầm quyền của Trump tuột từ 69% còn 58%.

Đến cuộc bầu cử nửa kỳ (midterms) vào tháng 11 năm nay, toàn thể 435 ghế dân biểu sẽ được bầu lại. Với tỉ số hiện nay 218 Cộng Hoà và 214 Dân Chủ, với 3 ghế trống, đảng Dân Chủ chỉ cần giành thêm 3 ghế để nắm đa số. Thêm nữa 2/3 ghế thượng nghị sĩ , tức 35 trong số 50, sẽ được bầu lại. Đảng Dân Chủ cần giành thêm 4 ghế để thành đa số. Ngại thua, đã có 30 dân biểu Cộng Hoà không ra tái ứng cử, khiến đảng mất đi các ứng viên thâm niên dễ thắng hơn những ứng viên non.

Dân MAGA sẽ thức tỉnh hay vẫn chìm đắm trong ảo tưởng? Rạn nứt trong phong trào MAGA có biến thành cơn động đất?

Tôi tin rằng lịch sử sẽ một lần nữa chứng minh nước Mỹ mạnh do họ thiết lập được một cơ chế phân quyền bền vững và do sự đóng góp của bao nhiêu nhân tài thế giới đến từ các làn sóng nhập cư. Chưa phải đây là lần đầu các thiết chế của nền dân chủ Mỹ bị lung lay. Nhưng một lần nữa họ sẽ khắc phục được các yếu kém. Từ lúc Hiến pháp Mỹ ra đời năm 1789 đến nay, đã có đến 27 tu chính án (amendmends) tìm cách cải tiến nó. Như nhà chính trị học Pháp Alexis de Tocqueville nhận xét về nước Mỹ trong sách “Nền Dân chủ Mỹ” năm 1835, đấy là một cuộc thử nghiệm đầy hứa hẹn vì tiềm năng “tự chữa lành” của nó.

Feb 22, 2026

Trần Đán

NGUỒN : Diễn Đàn nhận được ngày 23.2.2016