Bạn đang ở: Trang chủ / Sáng tác / Một chiều ngọt ngào với Madeleine Riffaud

Một chiều ngọt ngào với Madeleine Riffaud



MỘT CHIỀU NGỌT NGÀO
VỚI MADELEINE RIFFAUD

André MENRAS


24 tháng 11 năm 2008, gần 6 tháng đã qua kể từ cuộc viếng thăm Madeleine Riffaud của tôi cùng với đoàn làm phim Đi tìm dấu tích ba Vua  . Từ ngày ấy, bài báo tôi viết về hoàn cảnh đáng buồn của Madeleine đã gây xúc động với một số người ở Việt Nam. Nhà văn – nhà báo Hoàng Phủ Ngọc Phan đã viết trên báo Tuổi Trẻ một bài dài, kêu gọi “Ngày hội của lòng biết ơn” đối với những người bạn nước ngoài đã từng giúp đỡ Việt Nam trong cuộc đấu tranh dài lâu giành độc lập. Ông nhắc đến hoàn cảnh hiện tại của Madeleine Riffaud. Không chỉ độc giả ở lứa tuổi của chúng tôi, mà rất nhiều độc giả trẻ đã hưởng ứng sôi nổi lời kêu gọi này, đến mức họ đã dùng tất cả các phương tiện, từ gọi điện thọai trực tiếp, gởi thư đến viết trên blog, trên mạng, nói lên lòng cảm mến của họ đối với Madeleine. Được động viên bởi những tình cảm chân thành và hồn nhiên ấy, chúng tôi đã tình nguyện làm sứ giả trung thành và hứa đến gặp “ Chị Tám “ trong căn hộ ở Paris. Lịch sử đôi khi nháy mắt một cách dí dỏm vì đây là nơi hoàng tử Bảo Long, con của cựu hoàng Bảo Đại, đã từng sinh sống và làm nhiệm vụ gác đan.

Ngày 24.11, tôi từ Montpellier đến Paris, nghỉ đêm tại nhà Madeleine. Tôi đã đọc cho Chị bài báo của Hoàng Phủ Ngọc Phan và các thư từ của độc giả báo Tuổi Trẻ. Madeleine rất cảm động về những biểu hiện tình cảm ấy nhưng vẫn cứ trách tôi sao cho mọi nguời biết Chị đang ở một mình, đau yếu … Tất nhiên, tôi cũng đã chờ đợi điều hiển nhiên này rồi.

tombe

Bên mộ Andrée Viollis. Từ phải sang trái : Madeleine Riffaud, André Menras, Trần Tố Nga (ảnh NNG).

Khoảng 16 giờ ngày 26.11, chúng tôi đến đón Madeleine đến nghĩa trang Montparnasse, nhân danh tất cả những người ở Việt Nam đã giao phó cho chúng tôi nhiệm vụ này, viếng thăm mộ nữ văn sĩ Andrée Viollis, thầy của Madeleine trong nghiệp làm báo, một người thuộc lớp chiến sĩ đầu tiên đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân, đồng thời là một người mà Bác Hồ biết rất rõ. Trần Tố Nga, Nguyễn Thế Thanh, Nguyễn Ngọc Giao có mặt, thuỷ chung như tự bao giờ. Chúng tôi tìm ngôi mộ nhỏ bằng đá của Andrée nằm lẫn trong rừng thánh giá. Cây hoa hồng trồng hồi tháng 6 đã bén rễ. Madeleine mang kính đen mặc dù trời đang dần tối, quên nỗi đau nhức đang hành hạ cơ thể, ngồi sụp xuống gỡ từng chiếc lá thu gió đã đặt lên mộ. Bà dùng cái móc bằng cây do ông nội để lại vun gốc cho cây trúc xanh nhỏ, dáng thẳng đứng chị vừa trồng cách đây không lâu. Chúng tôi thắp nhang và tưởng niệm người vắng mặt – những nén nhang do Madeleine mang từ Việt Nam về và tự hào vì chỉ có mình Bà nhớ mà mang đến mộ. Nhang cháy, tàn cong vòng, có nghĩa là vong linh Andrée Viollis đang về với chúng tôi. Madeleine rất tin ở hiện tượng tâm linh này và rất vui. Chị nhắc lại là lần trước, Andrée Viollis cũng đã về trong hình hài con ong bầu. Hai má đỏ ửng vì lạnh, mặc cho mưa bụi đang rơi, Chị không ngừng kể chuyện về Andrée, về người bạn trẻ Jean-Luc đã cùng Chị đấu tranh trong 4 năm dài để bảo vệ ngôi mộ khỏi bị xe ủi đất húc bỏ…. Chị kể cho chúng tôi những câu chuyện về Việt Nam… Bằng giọng đượm yêu thương, Madeleine nói với Andrée Viollis : “ Chị có thấy không, chúng tôi đến với chị đây. Việt Nam đâu có quên Chị ”. Trời đã tối, chúng tôi phải rời khỏi nghĩa trang vì còn phải băng qua Paris và những con đường nghẹt xe để trở về nhà Madeleine . Còn có nhiều bất ngờ đang chờ.

Phải đi lên 3 tầng lầu theo một cầu thang cũ kỹ thật không dễ dàng chút nào cho một người lớn tuổi. Madeleine cũng như nhà báo nổi tiếng Wilfred Burchett, người bạn văn của Chị trong chiến khu Việt cộng, đã từng là nạn nhân của cầu thang nhỏ hẹp này. Hai người đã từng làm một cú ngã ngoạn mục còn hơn những lần ngã trong rừng Việt Nam. Phòng khách nhỏ xíu : một tràng kỷ, một chiếc bàn thấp, một bàn làm việc mà cả chiếc điện thoại cũng không tìm thấy chỗ của mình trong đóng hồ sơ, thư từ, sách vở chất đầy, ngổn ngang có khi che lấp cả cuốn sổ điện thoại quý báu. Khoảng không gian sống động ấy tràn đầy hơi thở của Lịch sử và thơ ca. Những bức tường nói với chúng tôi thật nhiều điều qua bức tranh đơn sơ “ Không có gì quý hơn độc lập tự do ”, qua những bức ảnh đã ố vàng, những bức hoạ… Chiếc ghế bành cũ được phủ bởi một tấm khăn thêu của dân tộc Thái, do người chị hằng yêu thương tặng… Quá khứ vẫn như đang sống động với những nhân vật xuất phàm đã tác động mạnh, in sâu vào cuộc đời của Madeleine : Bác Hồ, họa sĩ Picasso, nhà văn kháng chiến Vercors, tình yêu của Nguyễn Đình Thi….

Chị Nga và Madeleine ngồi trên divan. Nga trân trọng đọc cho Madeleine một bức thư của người bạn Bùi Thị Mè vừa nhận được từ Việt Nam. Bức thư của “ Năm Mè ” được viết bằng một tiếng Pháp tuyệt vời : “ Ngày và đêm, tôi nghĩ đến chị, chị Tám… Làm sao quên được Madeleine với chiếc áo bà ba đen, chiếc khăn rằn quấn quanh cổ, đôi dép cao su nặng trịch !.. Chị đã 83 tuổi, đúng không ? Còn tôi đã 88. Chúng ta đã già nhưng tinh thần và nghị lực thì không già…. Chị còn có thể đi xa được không ? … Hãy giữ gìn sức khoẻ để có thể vế Việt Nam một lần nữa với chúng tôi …”

docthu

ảnh AM


Chị Nga đọc tiếp một đoạn hồi ký của bà Bùi Thị Mè mà tôi đã dịch ra tiếng Pháp : « Một đêm, địch bỏ bom trong khi chúng tôi đang ngủ. Khi có còi báo động, tất cả chúng tôi nhào xuống hầm. Khi chúng tôi gọi tên Chị, Madeleine trả lời : “ Tôi đã ở dưới này rồi ! ”. Khi dứt tiếng bom, chúng tôi ra khỏi hầm và hỏi thăm Madeleine. Chị trả lời “ Không biết tại sao, nhưng vừa kịp giật mình, tôi đã ở dưới hầm. Phản xạ tự nhiên ! ” rồi Chị vừa cười, vừa nói tiếp : “Chị Tám phản ứng cũng giỏi, đúng không?” ».

Madeleine rất xúc động, mắt rực sáng với những hình ảnh đang lấn chen cùng lúc với các con chữ. Chị lấy chiếc kính phóng đại gấp 5 lần để đọc những dòng tôi đã đánh máy lại với khổ chữ to đùng. Madeleine vừa nghe, vừa chỉnh lại hoặc giải thích cho rõ hơn một vài chi tiết. Ngay lúc bấy giờ, chúng tôi đều hiểu rằng “ Đội quân tóc dài ” đang thực sự hiện diện tại đây, đang ở cùng Chị. Trên chiếc bàn nhỏ, chị Nga đã bày ra những món quà của bà “ Năm Mè ” gởi từ Việt Nam, những sản phẩm do các cháu khuyết tật và trẻ mồ côi trong Hội Bảo vệ người Tàn tật làm nên : bức tranh gỗ Người mẹ đang cho con bú, em bé chăn trâu, bình hoa… một khăn quàng cổ “ để chị che cổ trong mùa đông ”. “ Tôi được cưng quá ”, Madeleine chỉ biết nói đi nói lại mấy chữ này. Nhưng nỗi xúc động đã đến lúc cao nhất chưa ? Bây giờ mới là cao trào, âm mưu của chúng tôi bây giờ mới được hé lộ qua sự sắp xếp của chị Nga. Ở Việt Nam, những người bạn của Madeleine từ sớm hẳn đang chờ cạnh điện thoại. Bên ấy đã là 12 giờ khuya rồi. Nga gọi bằng chiếc điện thoại cầm tay của mình, tăng âm ở mức cao nhất. Đầu bên kia, bà “ Năm Mè ” trả lời, giọng lúc đầu có hơi run, nhưng dần bình tĩnh. Những trao đổi về tình hình sức khoẻ, yêu thương… Và rồi bà Năm Mè đi vào nội dung nhạy cảm nhất :

Chúng tôi muốn gặp chị tại thành phố Hồ Chí Minh.

Tôi không biết tôi có thể đi được không… Tôi bắt buộc phải nằm khi đi máy bay do bịnh tim mạch nặng… Với lại, chị có biết không, tôi tuổi Tý – con chuột rừng. Phải qua khỏi năm Tý, qua tới năm Sửu mới tính được. Nhưng mà, nếu như tôi đi được, thì xin với một điều kiện : đi để chỉ gặp các bạn thôi. Không nghi lễ, không hình thức, không truyền hình, không họp báo. Tôi chỉ muốn được dạo TP.HCM như một người khách du lịch bình thường, chủ động về giờ giấc, sống với bạn bè như trong gia đình.

Madeleine đã nói rõ ý mình trong ước muốn trở về Việt Nam.


madeleine

ảnh AM

Câu chuyện tiếp tục nhắc đến Bình Thanh, về Duy Liên, người bạn vô cùng thân thiết, về nhiều người khác nữa. Madeleine nói về cuộc đấu tranh hiện nay của chị, cuộc đấu tranh để “ hồi sinh quá khứ ” chống lại chất độc da cam cùng với người bạn Nguyễn Thị Bình của chị. “ Phải chiến đấu đến hơi thở cuối cùng ”. Đành chấm dứt cuộc điện đàm với bà Năm Mè để nhường đường dây cho ông Dương Đình Thảo – ông “ Sáu Thảo ” mà chúng tôi dựng dậy trong giấc ngủ. Từ tận Paris, chúng tôi nghe tiếng gõ cửa, tiếng chó sủa, rồi giọng nói của ông Sáu Thảo, tràn ngập niềm vui “ Chị khoẻ không ? Chị vẫn đang chiến đấu đấy chứ ? ” Madeleine kể : Mắt tôi không còn nhìn thấy gì nữa, bàn tay trái cũng không cử động được, nhưng tôi còn tiếng nói, giọng nói vẫn tốt. Và tôi sử dụng tối đa giọng nói của tôi cho cuộc chiến đấu hôm nay. Hiện tôi đang thực hiện 4 phim với các đài truyền hình Tây Ban Nha, Ý, Đức và Pháp. Một trong 4 phim đó là phim tài liệu lịch sử về “ Hồ Chí Minh intime ” (tạm dịch : Hồ Chí Minh trong vòng thân mật). Tôi còn có thể trả lời các bạn trẻ, mang đến cho họ một chút hy vọng. Anh có biết không, tôi vừa được thư của Tổng thống Nicolas Sarcozy, báo quyết định của Ông tặng cho tôi Huân chương Quốc công Hạng nhất để “ tưởng thưởng cho lòng tận tụy và quá trình lịch sử vẻ vang của Bà ". Madeleine hóm hỉnh nói tiếp : “ có nghĩa là cuối cùng Nhà nước Pháp đã công nhận tính chất yêu nước trong hoạt động chống chủ nghĩa thực dân cùng với những cuộc chiến đấu chống phát xít giành tự do của tôi ”.

“ Sáu Thảo ” đã không ngần ngại trả lời : “ Tốt lắm, nhưng sự tặng thưởng cao nhất dành cho Chị là việc chị sống mãi trong trái tim của những người Pháp và những người Việt Nam yêu nước ”. Cũng tha thiết như Bà Năm Mè, Ông Sáu Thảo nhắc đi nhắc lại lời mời Madeleine đến Việt Nam trước khi chào từ biệt. Đôi khi, điện thoại quả là một công cụ thật tuyệt vời 

Madeleine vô cùng phấn khích với những gì vừa sống qua, nhưng cũng đã đuối sức, quá mệt. Chúng tôi đành phải từ giã Chị. Nhưng Chị vẫn còn miên man kể về những kỷ niệm đã chôn chặt trong lòng, về những con người, về những sự hiện. Và cuối cùng, Chị đề tặng lên những tập thơ Chị viết từ thời trẻ cho các bạn Việt Nam, mà Chị vừa tìm lại sau nhiều năm thất lạc. Chị tiếc không gọi cho Hoàng Phủ Ngọc Phan được để cám ơn Anh về bài báo. Chị hẹn với chị Nga thỉnh thoảng lại nhà để thắt bím tóc bởi tay Chị nay không còn làm được những việc tỉ mẩn như vậy nữa.

Chúng tôi ôm hôn nhau. Tạm biệt Chị Tám và hẹn sớm gặp lại. Tối hôm đó, mưa vẫn rơi trên đường phố Paris, nhưng lần này, những giọt mưa mang vị ngọt.


André Menras

(bản dịch của Trần Tố Nga)

NGUỒN : bài này đã được đăng trên Tuổi Trẻ (ngày 14.12.2008) ; bản chúng tôi đăng do chính tác giả cung cấp.

Các thao tác trên Tài liệu

Các số đặc biệt
Văn hóa - Nghệ thuật


Sách, văn hóa phẩm


Tranh ảnh

Ủng hộ chúng tôi - Support Us
Kênh RSS
Giới thiệu Diễn Đàn Forum  

Để bạn đọc tiện theo dõi các tin mới, Diễn Đàn Forum cung cấp danh mục tin RSS :

www.diendan.org/DDF-cac-bai-moi/rss