Bạn đang ở: Trang chủ / Sáng tác / TUA GAI

TUA GAI


TUA GAI


Xuân Sương



Sau khi sắp xếp chỗ ngồi cho những du khách cuối cùng trên chiếc xe ca chạy lòng vòng các khách sạn đường phố Hà nội, chàng trai trẻ giới thiệu bằng tiếng Anh, mình là Gai của chuyến tham quan Hoa Lư-Tam Cốc hôm nay.

Cười cười, chàng bảo nếu chàng nói tiếng Anh sai thì thông cảm giùm vì chàng chỉ học có 2 tháng thôi. Học một ngoại ngữ chỉ trong từng ấy thời gian, dù phát âm không chuẩn nhưng hiểu được, thì cũng đáng phục. Và chàng giới thiệu Hoa Lư là thủ đô xưa của Việt Nam, đi thăm trước, sau đó đi thuyền vào Tam cốc. Chiều về lại Hà nội.

congthanh

Tới nơi, một đoàn rồng rắn xuống xe theo Gai qua vòm cổng lớn xây về sau này, qua khỏi quảng trường rộng vào trong, chàng nói Đây là thủ đô xưa của Việt Nam, chỉ tay vào cổng rêu phong và khuôn viên thành quách. Ngắm nghía, chụp hình. Lại rắn rồng qua khỏi cổng, con đường lát gạch hai bên cây cối sum suê, ngăn nắp sạch sẽ dẫn sâu vào sân. Chia năm xẻ bảy ngắm nghía, chụp hình. Trong căn nhà trưng bày “Mô hình cố đô Hoa Lư”, một Gai Việt nói tiếng Pháp liếng thoắng giải thích cho nhóm Tây rất bài bản, hỏi đâu trả lời đó, trúng trật chẳng ai kiểm chứng – nhưng mà miệng mồm tay chân có hoạt động.


Đền


Gai mình dẫn vào khu giữa, ngoài sân ngai vàng lộng lẫy, trong gian chính thờ Đinh Tiên Hoàng. Đành rằng mình có chậm chân hơn thiên hạ để chớp “Mô hình cố đô Hoa Lư” và nghe ké Gai tiếng Tây giải thích vài câu, nhưng khi vào sân chính thì thấy Gai nhà mình lơ mơ một góc, du khách ngắm nghía ngai vàng, thay phiên nhau đứng bên cạnh cho máy bấm lia chia, cười tươi như sắp được phong vương, hoàng hậu.

gaivang

Tự nhủ : nếu chàng thực sự giảng giải chút đỉnh về ông Hoàng đế cờ lau này, thì lúc đó vẫn chưa xong, mình vẫn chưa trễ. Hơi tiếc. Nếu du khách biết việc ông dẹp loạn 12 sứ quân để thống nhất đất nước; việc có công mở đầu cho thời đại độc lập, tự chủ với phương bắc; việc dám xưng Hoàng Đế như bên Tàu… thì nhất ông rồi, thời đó khố vải cờ lau dựng nước mà lại dũng cảm !

thaihauRồi Gai dẫn đến đền thờ Lê Đại Hành và Thái hậu Dương Vân Nga. Trên quãng đường ngắn vài ba trăm mét đó đã được dàn cảnh một người cầm bông lau đứng với con trâu. Đời trâu là phải hăng hái ra đồng, vì chuyện của con người mà phải bận áo làm cảnh, nó nhìn người qua kẻ lại với cặp mắt to, buồn thiu. Thiên hạ thản nhiên đi qua, vài du khách ngoại quốc chụp hình chơi vì thấy ngộ, nhưng dĩ nhiên cóc hiểu ông kẹ đó làm trò gì với chú trâu ngơ ngác. Hơi tiếc.

Tới đền, mắt ai nấy ngắm. Người đứng ngoài, kẻ vào trong. Mờ mờ đèn đóm. Trong mấy cái tượng thờ đó, có một bà, đề tên hẳn hoi, ai đọc thì đọc, muốn hiểu bà này là ai mà chễm chệ ở đây thì hiểu. Nếu du khách biết bà làm hoàng hậu của ông vua vừa ngắm đền bên kia, ở đền này là vợ ông vua đang ngồi đây nữa, là hoàng hậu 2 đời vua, cũng hiếm, với lời tiên tri của đạo sĩ “Nín đi thôi nín đi thôi, Một vai gánh vác cả đôi sơn hà” thì bà mới hết tật khóc đêm hồi còn nằm nôi, (tục gọi là “khóc dạ đề”)chắc cũng thêm phần thú vị. Gì chớ chuyện đoán điềm giải mộng, tiên tri bấm độn, coi giò ngó cẳng, bói Kiều, bói Lục Vân Tiên… Âu Mỹ làm sao địch lại Á Châu [chớ đừng nói là họ còn chưa hề biết tới nhiều ngón trong số này]. Hơi tiếc.

trauĐặc biệt lạ là có “Nơi thờ Khổng Tử”, chẳng biết đã có từ xưa hay sau này mới đổi nhân vật được thờ. Đã thấy ở đền Đô Đình Bảng, nơi thờ Lý Bát Đế (8 vị vua nhà Lý), treo “Lời dạy của Đức Khổng Tử”. Nhưng thời Đinh và Tiền Lê, có lẽ ông Khổng chưa cẳng trong cẳng ngoài vào nước Đại Cồ, và thời Lý có vẻ thích ông Phật hơn, vậy mà “Đọc hết mới là kẻ trọng đạo lý, hiểu hết mới mong có nhân cách con người” ngày nay đã có mặt “tập thể” ở nhiều (mọi?) nơi thờ phượng. Một sản phẩm phụ của Viện Khổng Tử đang âm thầm len lỏi trở lại vào tâm thức dân mình chăng ?


Thành


Riêng tổng thể địa hình hiểm trở Hoa Lư, chạy vòng vèo kiểu gì cũng thấy núi đá chập chùng vây quanh bảo vệ, chẳng biết du khách ngoại quốc có lưu ý không nếu mình không khơi gợi cho họ. Có khi họ mải nói chuyện với nhau ít nhìn ra ngoài, tưởng đồi núi “vậy vậy” thôi, cũng phí của trời nhà mình tạo dựng. Hơi tiếc. Bởi nó ly kỳ, theo Wikipedia thì gồm “… 2 vòng thành nằm cạnh nhau và 1 vùng núi kề sát, 3 vòng tạo thành hình giống số 80 hướng về phía đông…”, thảo nào mình vòng vòng cứ như kiến bò miệng chén, đi đã xa mà cứ như dậm chân tại chỗ.

Đó là chưa kể sử viết các triều vua đã lợi dụng triệt để sự lợi hại của núi non và hệ thống sông hào, đã dựa theo địa hình tự nhiên, cho xây 10 đoạn tường thành nối liền các núi đá lại với nhau để dựng thành, mà theo Wikipedia : “Là một căn cứ quân sự, Hoa Lư đã đạt tới đỉnh cao về mức độ kiên cố, hiểm trở của một công trình phòng thủ. Có thể coi Hoa Lư là một công trình kiến trúc quân sự hiếm có trong lịch sử Việt Nam và cả trong lịch sử các nước khác đương thời…”. Hơi tiếc.

Giữa năm 2014, Hoa Lư nằm trong quần thể danh thắng Tràng An, đã được Unesco công nhận là Di sản thế giới. Thôi thì tự an ủi: mấy cái này dám du khách nước ngoài đã biết trên mạng rồi nên mới tới thăm.

Chớ để trình bày bài bản linh tinh các thứ, phải học tiếng Anh lâu hơn 2 tháng, lại phải bắt mắt đọc sách vở… thánh hiền Wikipedia, như lời dạy Dân ta phải biết sử ta, Rủi mà không biết thì tra Gu Gồ –, rồi lại còn phải bắt bộ nhớ làm việc ghi chép, chi cho cực ? Thôi, hy vọng toàn du khách lớ ngớ cả, cứ được rong chơi nhìn ngắm cái là lạ không có ở xứ họ là họ vui rồi. Mà cũng được đi, chớ phải giải thích ông vua Lê Long Đỉnh cũng lù lù đó với tước hiệu “Khai Minh Vương” thì quả thật mỉa mai, nếu những điều đã học từ sử sách là đúng.


Có Gai…


Hẳn là không phải Gai nào cũng vậy, như chuyến đi Hà Giang mình đã may mắn được một tài xế kiêm Gai lễ độ, ý tứ, cẩn trọng, nhất là biết nhiều thứ, có thể trả lời các thắc mắc, còn đòi gì hơn? Trong khi đó 4 du khách Pháp than phiền là Gai của họ “kín đáo” quá, hỏi gì mới trả lời nhát gừng, không thì chỉ lặng lẽ đi riêng một bên. Lỗi của sếp tua : sao lại cử Gai nói tiếng Anh dẫn du khách Pháp? Nghe đâu Gai tiếng Pháp đắt gấp 3 lần Gai tiếng Anh. Vậy thì lo học tiếng Pháp và sử địa Việt Nam đi các Gai ơi. Đã chẳng có thời sinh viên ra trường chỉ biết túi bụi học tiếng Anh chỉ để được làm bồi trong khách sạn Pullman ?

Nhưng nói chung rất nhiều người than Gai Việt Nam không đủ kiến thức để giải thích sâu xa. Phần đông họ học thuộc lòng những điều soạn sẵn. Lần đi Huế, Gai bận trả lời điện thoại thì Gai nhí bán ảnh lưu niệm đi bên cạnh liền tiếp lời trơn tru bài bản khiến ai cũng tức cười. Gai Việt Nam lại nổi tiếng ưa kể chuyện tục, tưởng như vậy thiên hạ thích. Khổ cái du khách nước ngoài đi du lịch là để nghe thứ họ muốn biết kia, và khổ cái Gai nhà mình bị hỏi cái gì ra ngoài một chút thì thường ngọng. Còn nói chuyện cho họ cười thì không phải chuyện tục trần trụi như mình vẫn tưởng.

Có phải vì vậy mà nhiều nhóm du khách có Gai riêng, người của họ ? Một thời báo chí đã kêu toáng lên dân ở đâu tới giành nghề của hướng dẫn viên du lịch nhà mình. Nhưng chắc chắn là họ đi có chờ đợi, về có bàn tán, nên nếu Gai mình không đáp ứng được nhu cầu của người ta, về ngôn ngữ lẫn kiến thức thì, một lần du lịch là tốn kém công của, tại sao họ phải chịu ?

Đi đâu cũng thấy du khách Nga có hướng dẫn viên Nga lốp bốp, du khách Tàu có Tàu xí xô xí xà, trúng trật gì chẳng biết nhưng rõ ràng là họ loại hướng dẫn viên nhà mình rồi. Tức, mà có trách họ được không ? Và mình có dám làm gì thẳng tay chỉnh, chống chuyện đó không ?

Một chuyện ngộ nghĩnh nữa là trên chuyến về, tự nhiên có gia đình Đại Hàn 4 người được leo lên, ngồi những ghế mà các cô Hà Lan hãy còn lạc đâu đó chưa trở lại. Bởi vì Gai đi thì đi, người nào đứng gần thấy thì theo, chớ Gai cũng không kêu gọi mọi người, mà tay cũng chẳng cầm cái gì hay đội mũ gì cho thiên hạ dễ lần theo dấu vết. Có người phải phôn hỏi bạn để biết xe đang ở đâu. Gai và tài xế bàn nhau : “Cứ cho họ ngồi đi, tới sau mặc kệ, trâu chậm uống nước đục”.

Bất mãn giùm cho du khách Hà Lan, nói họ đã mua tua và chỗ của họ ngồi mà làm vậy lỡ họ cáu viết trên Facebook phê bình, thì hại cho du lịch Việt Nam… Nghe vậy chú Gai cũng ái ngại nhưng chẳng biết làm sao vì “công ty gửi, bảo cho mấy người này lên xe”.

Lát sau hai cô gái Hà Lan về, ngộ quá, nghe Gai sorry thì vui vẻ đứng lom khom. Đúng là Cô Gái Hà Lan Cao, khỏe, thông minh và hơn thế nữa nhưng biết làm gì hơn? Thành ra có 2 loại du khách dễ tính, một là người mới tập tành du lịch, nói sao cũng nghe vì ngại; một là đám trẻ ba lô. Chỉ có người hòm hèm đi chưa mòn gót, lại hòm hèm đếm tuổi, là… ưa gây sự.

Chẳng chê trách gì chú Gai này, bởi cũng có điểm mừng là chắc nhu cầu du khách tham quan các nơi ấy rất cao, mà dịch vụ nhà mình chưa kịp đào tạo Gai thuần thục. Nhưng nếu trình độ văn hóa các Gai nói chung cao hơn, ít nhất phải rành những điểm tham quan mình phụ trách, và tiếng Anh hay Pháp rành rẽ trôi chảy, với sự thù tiếp hợp lý để hy vọng người ta sẽ trở lại, thì ngành du lịch mình mới vững vàng – hơn là cái gì cũng qua loa phiên phiến cho là “Rồi nó về nước là quên”. Họ sẽ kể cho khắp thế giới nghe trên Facebook, một cách tự nhiên thôi dù chẳng chê trách gì, mình cũng lỗ.

Báo chí chẳng đã từng báo động mối nguy cơ về sự thiếu sáng tạo, thiếu tích cực của ngành du lịch, rằng chỉ 6% du khách “nghĩ là có thể” trở lại Việt Nam đó sao?

Hoặc may ra chẳng ai phê bình gì, chỉ có những người nhà mình “hòm hèm đếm tuổi” là ưa chỉ trích - như có lần một cậu giữ xe hỏi vặn khi một bà góp ý vệ sinh : - Cô về hưu rồi hả cô? - Ừ, mà sao cháu hỏi vậy? – Mấy bà về hưu ưa có ý kiến lắm!

Xuân Sương

Tháng 3-2015



Các thao tác trên Tài liệu

Các số đặc biệt
Văn hóa - Nghệ thuật


Sách, văn hóa phẩm


Tranh ảnh

Ủng hộ chúng tôi - Support Us
Kênh RSS
Giới thiệu Diễn Đàn Forum  

Để bạn đọc tiện theo dõi các tin mới, Diễn Đàn Forum cung cấp danh mục tin RSS :

www.diendan.org/DDF-cac-bai-moi/rss