Bạn đang ở: Trang chủ / Việt Nam / Chất độc ấy, cuộc chiến đấu của bà Trần Tố Nga

Chất độc ấy, cuộc chiến đấu của bà Trần Tố Nga

Gần 40 năm sau khi cuộc chiến tranh ở Việt Nam kết thúc, một người Pháp gốc Việt khởi kiện chống lại những công ti hóa dầu khổng lồ… Bà lên án họ đã sản xuất Chất Da Cam, một loại thuốc diệt cỏ vô cùng độc hại, mà các máy bay Mỹ đã rải và đến ngày nay vẫn còn nhiều nạn nhân.



CHẤT ĐỘC ẤY,
CUỘC CHIẾN ĐẤU CỦA BÀ NGA



Philippe BROUSSARD


Gần 40 năm sau khi cuộc chiến tranh ở Việt Nam kết thúc, một người Pháp gốc Việt khởi kiện chống lại những công ti hóa dầu khổng lồ… Bà lên án họ đã sản xuất Chất Da Cam, một loại thuốc diệt cỏ vô cùng độc hại, mà các máy bay Mỹ đã rải và đến ngày nay vẫn còn nhiều nạn nhân.

Bài viết của Philippe Broussard – phóng sự ảnh : Jean-Paul Guilloteau / tuần báo L’EXPRESS số 3283 (tuần lễ từ 4 đến 11.6.2014). Toàn văn tiếng Pháp : xem ở cuối bài.

nga_a

NGOAN CƯỜNG : Hồ sơ, chứng từ, hình ảnh…
những vật chứng mà bà Trần Tố Nga sẵn sàng
trình bày trước tòa án.

Người phụ nữ ấy nói dối. Nói dối vì khiêm tốn, bằng một giọng dịu dàng và chân thành, nhưng bà nói dối. “ So với chuyện của hàng triệu người Việt Nam, câu chuyện của tôi thật quá bình thường ”, bà nói “phủ đầu” như vậy. Nhưng xin đừng cả tin : điều ấy hoàn toàn sai.

Không có gì có thể gọi là bình thường khi lớn lên trong một đất nước chiến tranh, khi phải làm quen với rừng sâu và bom đạn, với nhà tù và tra tấn. Càng không bình thường khi ở tuổi 72, bà lao vào cuộc chiến đấu của cả một đời người : đưa ra ánh sáng công lý 26 công ty Mỹ sản xuất hóa đầu. Những kẻ mạnh, giàu tiền tỷ, bị lên án đã từng sản xuất chất độc da cam, một loại thuốc diệt cỏ gây hại cho thiên nhiên và con người.

nga_b

TRẠI : Tháng bảy 1968, một khóa báo chí do
Mặt trận Dân tộc Giải phóng Miền Nam Việt Nam tổ chức.
Ngồi hàng đầu, bà Nga bế con (chết lúc 17 tháng).

Bà Trần Tố Nga, một người phụ nữ Pháp gốc Việt không rõ cuộc thách đố này sẽ đưa bà đi về đâu. Càng không biết cái cơ thể đang mang nhiều bịnh tật này có thể kham nổi không. Nhưng trong ngôi nhà yên tĩnh tại ngoại ô phía Nam Paris, bà chuẩn bị vượt qua với tất cả nghị lực của một người mẹ và một người bà. Từ quá khứ phóng viên chiến trường (1966 – 1974) rồi hiệu trường trường học (1975 – 1992), bà vẫn giữ nguyên cái “ cứng đầu ” như bà tự trào, và một óc tổ chức rành rọt. Nếu tòa án cần những bằng chứng thì hồ sơ của bà đã sẵn sàng, đặt trên mặt bàn phòng ăn. Bên phải là kết quả các cuộc giám định sức khỏe, những văn bản khoa học cho thấy chất “ khai quang ” mà quân đội Mỹ trút xuống nguy hại hơn nhiều so với những gì người ta tưởng vào thời chiến tranh ấy. Bên trái là các tp album cho thấy nhng gương mt, biên niên sử của một thảm kịch phi thời gian.

Cuc đi ca bà lướt qua theo tng trang nh : sinh ra ti đng bng sông Cu Long vào tháng 3 năm 1942. Tui thơ Saigon, sng vi m là cô giáo nhưng vng bóng người cha – sĩ quan trong quân đi Pháp lìa trn quá sm. Nhng năm hc trường Marie Curie ch yếu bng tiếng Pháp. Ri đến tui thanh niên sôi đng trong mt đt nước b chia ct gia mt min Bc cng sn và mt min Nam được bo tr bi nước M ca Kennedy.


nga_c

NGƯỜI KHÁNG CHIẾN : 1982, Trần Tố Nga và hai cô con gái (một ra đời trong chiến khu, một trong tù)

Vào gia thập niên 60, Nga (có nghĩa là chim Thiên Nga) tốt nghiệp khoa Hóa Trường Đi hc Tng hp Hà Ni (min Bc) và tình nguyn – như m và b dượng đã làm trước bà, tham gia vào cuc chiến đu « gii phóng » min Nam. Cùng vi hàng trăm thanh niên cng sn khác, bà đã thc hin mt cuc đi b đ v vi hàng ngũ kháng chiến. H đã đi cả ngàn cây s đường có khi là sình ly, hoc qua nhng con đường rng nh hp, qua núi, qua đèo... Bốn tháng tri ng dưới mt miếng ‘tăng’, thc ăn là mt ít go vi nhng lá rau rng hái vi trên đường đi, luôn phi cnh giác vi nhng đội bit kích và trực thăng địch.

V tới min Nam năm 1966, Nga ở trong rng sâu, trong căn c kháng chiến nơi hàng trăm người sng dưới nhng mái nhà tranh. Xut thân sinh viên và bn tính năng đng ca bà đã to điu kin cho bà tr thành phóng viên chiến trường ca Thông tn xã thuc Mt Trn dân tc Gii phóng min nam Vit Nam. Đã có lúc, bà ch huy dàn đng ca trong rng. Bà thành hôn vi mt cán b làm vic ti ban đi ngoi.

Mt bui sáng, Nga nghe tiếng máy bay khoanh tòn trong vùng bà đang đóng quân. Bà chui ra khi hm, và thy máy bay trải xung rng mt loi bt. Bà nh li : « Tôi bt đu ho, và gãi. Sau đó, chúng tôi hiu rng đó là mt loi thuc dit c, nhưng chúng tôi không h tưởng tượng được rng nó đc hi đến c nào. Chính các người lính M cũng chưa hiu điu nguy him h phi hng chu ». Hơn mười nhân chng đã xác nhn rng bà Nga đã nhiu ln b phơi nhim bi các cht này. Mt trong các nhân chng gi đó là «  nhng trn mưa hóa cht », người khác gi là «  sương mù » làm ngt th.

nga_d

TÀN PHÁ : 1966, một máy bay vận tải
Fairchild C-123 rải chất độc da cam
trên một cánh rừng Việt Nam.

Thc ra, quân đi M mun tiêu dit nhng vùng cây cỏ rậm rạp nơi quân địch ẩn náu. H mun phá hy tt c nhng nơi trú ng ca k thù, ct đứt ngun lương thc, ép h l din hoc n núp trong địa đạo. Các máy bay M ging như nhng chiếc Canadair lượn đi lượn li rt thấp trên nhng vùng nghi có k đch, kéo theo sau chúng nhng dải mây dài các cht đc. Cht có tính đc hi mnh nht được gi là « cht Da Cam » là màu các thùng phuy, được s dng t năm 1965. Các công ty hóa du đã sn xut cht này vi s lượng khng l mà không quan tâm đến nhng yêu cu cn thn trong sưe dng. Kết qu là : hàm lượng dioxine (thành phn nguy hi nht) quá cao. Tác đng đến thiên nhiên vô cùng nguy him. Đi vi con người cũng vy.

Ngày 30 tháng 6 năm 1968, khi bà Nga h sinh đa con gái đu lòng tên Vit Hi, bà nhanh chóng nhn thy sc khe đứa bé rt kém. Cháu không lên cân, tim ca cháu rt yếu, da ca cháu b tróc ra tng mảng. Do không biết được ngun gc ca bnh, các bác sĩ không th cu cháu bé. Vit Hi chết khi được 17 tháng. «  Nhiu năm tri, tôi luôn thy mình có ti vi con. Tôi t trách mình đã không quan tâm, không biết gi gìn khi mang thai. Cũng như bao nhiêu nn nhân da cam khác, tôi không tưởng tượng đựợc rng tt c nhng ni đau kia là do các cht đc rt t trên tri xung ».

Nhng năm sau, bà Nga đã cho ra đi hai đa bé gái. Cháu đu tiên sinh năm 1971 trong rng. Cháu th hai chào đi năm 1974 khi người ph n tr b giam cm min Nam Vit Nam. Sau chiến tranh, chia tay vi chng, bà mt mình nuôi hai con, và bắt đầu sự nghiệp hiệu trưởng đầy hứa hẹn. Đến khi v hưu, bà dành thi gian gia hai nước Vit Nam và Pháp, không ngng hot đng cho s gn kết ca hai nước. Năm 2004, bà được tng Huân chương Bc Đu Bi Tinh, tôn vinh nhng hot đng nhằm gìn gic về nạn nhân và cựu chiến binh trong cuộc chiến tranh Đông Dương.

Và hôm nay, Trần Tố Nga lao mình vào mt cuc chiến pháp lý chống lại nhng công ty Hóa du khng l ca nước M « không uất hn và không mảy may ý chí phục thù ». Ch riêng nhng con s cũng đ làm cho ta thy bun nôn : trong thi gian chiến tranh t 1961 đến 1975, 80 triu lít cht đc đủ loại đã được rải xung Vit Nam.  Ch riêng cht da cam đã chiếm 60 % ca tng s cht đc. mt s vùng, nó phá hy toàn b cây ci. nhng vùng khác, trái li, nó làm cho các loi c mc lên cao vt, và nhiu loi qu, nht là qu da, cho nhng trái có hình thù kỳ quái. Cht Dioxine đã nhiễm mt cách dai dng, vào các lớp đất và lớp nước ngầm. Dây chuyền thực phẩm còn bị nhiễm độc trong nhiều năm tháng nữa.

Ti Hoa Kỳ, cũng phi trải qua nhiu năm ròng rã và nhiu cuc giám đnh mi có th làm cho các nhà cm quyn nhn thức được tác hại của Chất Da Cam đối với chính nhng binh lính ca h. Còn bà Nga thì t năm 2012 nhn thy cơ th ca mình mang nhng du tích qua vô s nhng ht nổi khp người. Bấy giờ bà hiu vì sao các con ca bà có nhng chứng bệnh đáng lo ngi. Người con gái đu, định cư Úc, mang mt chng bnh v máu – alpha-thalassémie. Người con th hai, nhà thiết kế thi trang đang sng M, mang bnh vy sng, mt bnh v da. C các cháu ca bà cũng có sc khe yếu. Bà có nhn xét « các bnh tt truyn t đi này qua đi khác và ngày càng nng thêm »


Hơn 15 chng bnh, trong đó có nhiu loi ung thư


Đơn kiện mà lut sư ca bà, ông William Bourdon đã đ lên tòa đại tụng (tribunal de grande instance) thành phố Evry (tỉnh Essonne) lit kê ra các bệnh lý mà chính chính quyn M tha nhn là hu qu ca dioxine. 15 bệnh lý trong đó có nhiu loi ung thư (tin lit tuyến, phi, vòm hng … ) đã được nêu ra, bên cnh hơn hai mươi chứng bnh bẩm sinh. Sau mt cuc đu tranh lâu dài, các cu chiến binh quân đi M, t năm 1984, đã nhn được tin bi thường. Nhng thường dân Vit Nam cũng đã nhiu ln th kin, nhưng các cuc đu tranh ngoi giao và sau đó, đấu tranh pháp lý ti M không đem lại kết quả nào, mặc dầu được sự ủng hộ của cựu chiến binh Mỹ, những kẻ thù hôm qua. Người ta cũng hứa tài trợ, và nơi này nơi kia cũng đã bắt đầu cuộc tẩy độc, nhưng đây là một công trường vô cùng to lớn, và theo nhà đương cục, thì số nạn nhân chất độc da cam, lớn bé trẻ già, lên tới hàng triệu.

nga_e

DI TRUYỀN : bốn mươi năm sau ngày chiến tranh kết thúc, một em bé dị tật, nạn nhân của chất độc dioxin

Khởi kin ti nước Pháp, ý định của bà Nga là mở ra một đột phá khẩu. Lut sư William Bourdon cho biết « Đây là mt bước đi có suy nghĩ, và đã được chun b rt lâu. Vi tư cách là mt công dân Pháp, thân ch ca tôi có th được chp nhn ( recevable) đ tiến hành kin các công ty mà t trước ti nay luôn luôn biết tìm cách tránh né trách nhim ca h trong thm ha vĩnh cu (eternel) này. Cá nhân bà Nga có th được bi thường thit hi và cũng qua đó, có th m đường cho nhng cuc vn đng khác, ln này là nước ngoài cho các nn nhân da cam Vit nam ». Đơn khởi tố (assignation) đã được gi đi t đu tháng 5 và đã đến tay 26 công ty M có liên quan trong đó có Monsanto và Dow Chemical. Đi vi bà Trn T Nga và nhng người ng h bà, các công ty y không th không biết sự độc hi ca các cht dit c y. Đ tr li sự công kích, Dow và Monsanto nói họ chỉ những thực hiện những đơn đặt hàng có tính cách bó buộc của chính phủ Mỹ. Họ một mực cãi rằng không có gì chứng tỏ những bệnh lí được chẩn đoán ở trên là do sản phẩm của họ gây ra.

Nếu một ngày kia, công lý để cho người ph n hơn 70 tui này đối chất với họ trước tòa án, thì trước tiên chắc bà s mở tập album hình nh ca bà. Ở nhng trang cui, ngay sau nhng bc nh nhuốm màu thời gian ca nhng năm tháng chiến đu, là mt lot những con người, những khuôn mặt khiến ta phải sửng sốt. Nhng em trai em gái thiếu niên, b khuyết tt nng n nhưng vẫn tươi cười. Mt s người có thân hình qut quo, nhng cánh tay bé to, nhng bàn chân không lành ln. Bà Nga thường hay đến thăm h mi khi bà v Vit Nam. Ti làng An Phúc, mt trong nhng cơ s tiếp đón các nn nhân da cam trong c nước, các em có nhiều sinh hoạt, trong đó có c ca hát. H làm ra nhng sn phm vi s khéo léo đáng kinh ngc, trong đó có c nhng loi hoa bng nha. Bà Nga khuyến cáo : « Không nên nhìn các em bng con mt thương hi, không nên. Tt hơn, hãy cm thông và nhìn nhn sự dũng cảm và nhân cách của họ. Ước mơ ca tôi là xây dng mt trường dy ngh cho các tr em khuyết tt và các nn nhân da cam. Khi nhng nn nhân thế h ca tôi qua đi, ai s là người tiếp tc giúp đ cho các thế h tiếp sau ? Ai s là người chăm sóc các con, các cháu ca các nông dân ? Chính bi l đó mà tôi tranh đu ».

Philippe BROUSSARD

© bản dịch của Diễn Đàn

Attachments

Các thao tác trên Tài liệu

Các số đặc biệt
Văn hóa - Nghệ thuật


Sách, văn hóa phẩm


Tranh ảnh

Ủng hộ chúng tôi - Support Us
Kênh RSS
Giới thiệu Diễn Đàn Forum  

Để bạn đọc tiện theo dõi các tin mới, Diễn Đàn Forum cung cấp danh mục tin RSS :

www.diendan.org/DDF-cac-bai-moi/rss